Nasim-e-Kherad

Nasim-e-Kherad

The Nature of Philosophical Kalām (Islamic Theology)

Document Type : scientific publicational

Author
Assistant Professor, Department of Education, Islamic Azad University (Yadegar Imam Shahr-e Ray Branch), Tehran, Iran
Abstract
Although the philosophical kalām (Islamic theology) has a long history in the Islamic intellectual tradition, its precise nature has not yet been adequately clarified. Contrary to those who attempt to minimize the role of philosophy within kalām, I, the author, argue that once kalām became philosophically oriented, all of its core components underwent such a profound transformation that it is difficult to equate it with classical or pre-philosophical kalām. Given the fundamental role that philosophy plays in shaping kalām—and in light of the significant disagreements that exist regarding these philosophical foundations—it is necessary for kalām theologians, before engaging in issues of ilāhiyyāt bi‑maʿnā al‑akhṣṣ (metaphysics (theology) in its particular sense), to first determine their position within ilāhiyyāt bi‑maʿnā al‑aʿamm (metaphysics (theology) in its general sense). This study seeks to explain the elements of kalām that have been transformed by philosophy and, in light of these changes, to offer a precise definition of philosophical kalām. It also examines the distinguishing features of philosophical kalām in comparison with other cognate disciplines, thereby clarifying its intellectual relationship to them.
Keywords

Subjects


ابن ندیم، (1427)، الفهرست، بیروت، دار إحیاء الثرات العربی
ابن سینا، (1387) النجاة، مصحح: محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران
ــــــ (1391)، الهیات شفا، تحقیق: علامه حسن حسن‌زاده آملی، قم، چاپ چهارم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی
ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد (1426)، مقدمه ابن خلدون، بیروت، دار الکتب العربی
افضلی، سیدمحمدمهدی (1388)، مقاله فلسفی شدن علم کلام، رویکرد ناموجه یا روند گریزناپذیر، فصل‌نامه معارف عقلی، شماره14
الایجی، عبدالرحمن بن احمد (بی تا)، المواقف فی علم الکلام، بیروت، عالم الکتب
بهشتی، احمد (1382)، فلسفه دین، قم، بوستان کتاب
بحرانی، میثم بن علی بن میثم (1406)، قواعد المرام فی علم الکلام، قم چاپ دوم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی
تفتازانی، سعد الدین مسعود بن عمر بن عبد الله (1409)، شرح المقاصد، تحقیق: عبد الرحمن عمیره، قم، انتشارات شریف الرضی، قم
ــــــ (1421)، شرح العقائد النسفیة، قاهره، انتشارات الأزهر
جبرئیلی، محمد صفر (1389)، سیر تطور کلام شیعه، دفتر دوم، از عصر غیبت تا خواجه نصیر طوسی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
جوادی آملی، عبدالله (1386)، منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، تحقیق و تنظیم: حسین شفیعی، قم، چاپ اول، اسراء
جرحانی، علی بن محمد سیدشریف (1432)، شرح المواقف، قاهره، چاپ اول، المکتبة الأزهر للتراث
حلی، حسن بن یوسف (1433)، کشف المراد، تحقیق و تعلیق: علامه حسن حسن‌زاده آملی، قم، مؤسسه نشر اسلامی
ــــــ (1419)، نهایة المرام فی علم الکلام، قم، مؤسسه الامام الصادقƒ
خسروپناه، عبدالحسن (1383)، کلام جدید، قم، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی
ربانی گلپایگانی، علی (1390)، قواعد و روش‌های کلامی، قم، چاپ اول، مرکز نشر هاجر
ــــــ (1378)، درآمدی بر علم کلام، قم، دارالفکر
سبحانی، جعفر (1424)، طبقات متکلمین، قم، مؤسسه امام صادقƒ
ــــــ (1410)، الملل و النحل، قم، لجنة ادارة الحوزة العلمیة
ــــــ (1384)، الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، به قلم شیخ حسن محمد ملکی العاملی، قم، چاپ ششم، مؤسسه امام صادقƒ
ــــــ (1424)، طبقات متکلمین، قم، مؤسسه امام صادقƒ
ــــــ (1375)، مدخل مسائل جدید در علم کلام، قم، مؤسسه امام صادقƒ
سلطانی، ابراهیم و نراقی، احمد (1374)، کلام فلسفی، مقدمه: مجموعه مقالات، تهران، چاپ اول، مؤسسه فرهنگی صراط
صادقی، هادی (1383)، درآمدی بر کلام جدید، قم، معارف
صادقی حسن‌آبادی و عطایی نظری، حمید (1391) مقاله: ملاک و ویژگی‌های مکتب کلام فلسفی در شیعه (با رویکرد به آثار فیاض لاهیجی)، فصل‌نامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره 12، شماره 3
طباطبایی، محمدحسین (1428)، بدایة الحکمة، تحقیق و تعلیق: شیخ عباس علی زارعی سبزواری، قم، چاپ چهاردهم، مؤسسه نشر اسلامی
عطایی نظری، حمید (1390)، فصل‌نامه اندیشه نوین دینی، مقاله: نقش فیاض لاهیجی در فلسفی شدن کلام شیعه، سال هفتم، شماره 26
علی‌تبار فیروزجایی، رمضان (1384)، مقاله: علم کلام، فلسفه دین و الهیات (وجوه تشابه و تمایز)، فلسفه و کلام: قبسات، شماره 38
فاضل مقداد (1387)، اللوامع الالهیة فی المباحث الکلامیة، تحقیق: سید محمد علی قاضی طباطبایی، قم، چاپ سوم، بوستان کتاب
فریدونی، محمدمهدی (1402)، «تاریخچه اجمالی تطور کلام فلسفی»، نسیم خرد، 2: 148-166
فنایی اشکوری، محمد (1389)، مقدمه‌ای بر فلسفه اسلامی معاصر، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
فنایی، ابوالقاسم (1375)، درآمدی بر فلسفه دین و کلام جدید، قم
 قدردان قراملکی، محمدحسن (1383)، کلام فلسفی، قم، انتشارات وثوق، چاپ اول
لاهیجی، عبدالرازق (1438)، شوارق الالهام، تحقیق: شیخ اکبر اسدعلی‌زاده، قم، مؤسسه امام صادقƒ
ــــــ (1383)، گوهر مراد، تهران، نشر سایه‏     
مطهری، مرتضی (1387)، آشنایی علوم اسلامی (کلام، عرفان، حکمت عملی)، قم، صدرا
ــــــ (1386)، مجموعه آثار، تهران، صدرا
ــــــ (1388)، کلیات منطق و فلسفه، قم، صدرا
ملکیان، مصطفی، فصل‌نامۀ نقد و نظر، سال اول، شماره 25
مادلونگ آلفرد (1362)، مقاله: شیعه و معتزله، ترجمه: احمد آرام، تهران
مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، آموزش فلسفه، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)
محقق، مهدی (1362)، مقاله: شیعه و معتزله، آلفرد مادلونگ، شیعه در حدیث دیگران، ترجمه: احمد آرام، تهران، حیدری.