نسیم خرد

نسیم خرد

بررسی نظریه «جهت داری علم»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح چهار فلسفه اسلامی، مرکز آموزش تخصصی فلسفه اسلامی، حوزه علمیه، قم، ایران
2 استادیار گروه فلسفه، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
چکیده
تولید علم دینی یکی از مقدمات بسیار مهم در تحقق تمدن اسلامی است و همواره دغدغه اندیشمندان اسلامی بوده است. راهکارهای مختلفی نیز برای تولید علم دینی پیشنهاد شده. یکی از مراکزی که با سابقه طولانی به این امر اهتمام ویژه ای داشته و تولیدات و نظریات پیرامونی قابل توجهی در این موضوع ارائه داده است، «فرهنگستان علوم اسلامی قم» است. بررسی هویت علم دینی مورد نظر فرهنگستان علوم تا قبل از تبیین و بررسی مبانی آن امری خطاست و محققین را به مغالطات فراوان مبتلی خواهد کرد. فرهنگستان در تعیین «هویت علم دینی» به مبانی ششگانه غرب­شناختی، جامعه شناختی فرآیند تولید علم، معرفت­شناختی، فلسفی، منطقی، روش شناسی، دین شناسی معتقد است. یکی از نظریات ویژه فرهنگستان که به منزله رنسانسی در مباحث معرفت­شناسی محسوب می شود نظریه «جهت داری علم» است. این نظریه یکی از مبانی ابداعی و بسیار تاثیرگذار فرهنگستان در تحلیل هویت علم دینی است. در نوشته حاضر با بهره گیری از روش تحقیقات کتابخانه ای و بررسی عقلانی مباحث به تبیین زوایای مختلف نظریه جهت داری علم و نقد آن پرداخته ایم. پرداختن به این نظریه از جهت ریشه ای بودن آن و ایجاد امکان نقد باقی نظرها و آثار علمی فرهنگستان از اهمیت خاصی برخوردار است. ویژگی دیگر خاص این تحقیق بهره بردن از آثار موجود در مخزن فرهنگستان است که بعضا منتشر نشده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Study of the “Directionality of Knowledge” Theory

نویسندگان English

Mahdi Movahhed 1
Akbar Mirsepah 2
1 4th level scholar of Islamic philosophy, Center for Specialized Education in Islamic Philosophy, Seminary, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Philosophy, Imam Khomeini Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

The production of religious science is a very important prerequisite for the realization of Islamic civilization and has always been a concern of Islamic thinkers. Various strategies have been proposed for the production of religious science. One of the centers that has a long history of special attention to this matter and has presented significant productions and theories about it is the “Islamic Sciences Academy of Qom.” Studying the identity of the religious science proposed by this center before explaining and examining its foundations, is erroneous and leads researchers to numerous fallacies. The Academy believes in six foundational principles for determining the “identity of religious science”: the study of the West, sociological study of the science production process, epistemology, philosophy, logic, methodology, and the study of religion. One of the Academy’s unique theories, considered a renaissance in epistemological discussions, is the “Directionality of Knowledge” theory. This theory is one of the Academy’s innovative and highly influential foundations in analyzing the identity of religious science. In this study, utilizing library research methods and rational examination of discussions, we have elucidated various aspects of the theory of the directionality of knowledge and critiqued it. Addressing this theory is of particular importance due to its fundamental nature and the possibility it creates for critiquing other views and scientific works of the Academy. Another unique feature of this study is the use of works available in the Academy’s repository, some of which have not been published.

کلیدواژه‌ها English

religious science
epistemology
Academy of Sciences
Seyyed Mohammad Mahdi Mirbaqeri
Seyyed Moniruddin Hosseini
directionality of knowledge
  1. قرآن کریم.
  2. پیروزمند، علیرضا (1389ش)، «قلمرو دین در تعیین مفروضات اساسی، ارزش‌ها، رفتارها و نمادها»، تهران: عابد (دبیرخانۀ شورایی عالی انقلاب فرهنگی).
  3. ــــــــ (1377ش)، جزوۀ «بررسی مقدماتی پیرامون جهت داری علم»، (پژوهش منتشر نشده)، تدوین مهر ماه 1372، کد بایگانی کامپیوتری 01024006، قم.
  4. ــــــــ (1379ش)، رابطۀ منطقی دین و علوم کاربردی، تهران: امیرکبیر.
  5. حسینی هاشمی، سید منیرالدین (1379ش)، مدرنیته و اخلاق؛ (پژوهش منتشر نشده، جلسه 11/12/1379 کد پژوهش 464).
  6. خاکی قراملکی (1391ش)، محمدرضا، تحلیل هویت علم دینی و علم مدرن، چ سوم، قم: کتاب فردا.
  7. خسروپناه، عبدالحسین (1393ش)، در جستجوی علوم انسانی اسلامی: تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی- اجتهادی در تولید علوم انسانی (ج1)، قم: دفتر نشر معارف (وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها).
  8. دفتر فرهنگستان علوم اسلامی قم (1380ش)، یادی از استاد (یادکردی از متفکر فرزانه اندیشمند گرانمایه استاد سید منیرالدین حسینی الهاشمی)، چ اول، قم: فجر ولایت.
  9. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافى (ج1)، تصیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، چ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  10. گروه تحقیقات مبنائی دفتر فرهنگستان علوم اسلامی (بیتا)، جزوۀ «فلسفۀ اصول روش تنظیم علم» (پژوهش منتشر نشده)، جلسۀ دی ماه 1372، کد بایگانی کامپیوتری 01023001.
  11. محمدی، علی، محسن دنیوی، میثم گودرزی با همکاری انجمن خدمات فرهنگی ایرانیان، فرهنگستان علوم اسلامی قم (1391ش)، تحول در علوم انسانی، مجموعه مصاحبه‌ها و دیدارها، همایش بزرگداشت دهمین سالگرد ارتحال استاد فقید سید منیر الدین حسینی الهاشمی (ره) (1390، تهران)، (با همکاری انجمن خدمات فرهنگی ایرانیان، فرهنگستان علوم اسلامی قم، مرکز پژوهش‌های روش علم و تحقیقات اسلامی منیر)، چ1، قم: کتاب فردا.
  12. موحد، مهدی (1395)، «راهکارهای تولید علم دینی مبتنی‌ بر نظریۀ آیت‌الله جوادی آملی». نسیم خرد، دوره 2، شماره 1، ش پیاپی 2: 49-78.
  13. ــــــــ (1402)، «بررسی نقش مبنای غرب‌شناختی و جامعه‌شناختی فرایند تولید علم در تعیین هویت علم دینی از منظر فرهنگستان علوم اسلامی». نسیم خرد، دوره 9، شماره 1، ش پیاپی 16: 45-60.
  14. میرباقری، سید محمدمهدی (1387ش)، جهت‌داری علوم از منظر معرفت‌شناسی، (تهیه و تدوین دفتر جنبش نرم‌افزاری و توسعه علوم اسلامی، نظریه‌پرداز: سید محمد مهدی میرباقری هیأت نقد: رضا حاجی ابراهیم وحسن معلمی دبیر علمی: محمدتقی سبحانی)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  15. ــــــــ (1385ش اسفند)، گفتگوی علمی پیرامون مفهوم علم دینی (با حضور حجت الاسلام و المسلمین میرباقری، حجت الاسلام و المسلمین سبحانی حجت الاسلام و المسلمین پارسانیا (تنظیم شده توسط گروه پژوهشی فلسفه دفتر فرهنگستان علوم) (پژوهش منتشر نشده)، قم: موسسه فرهنگی فجر ولایت.
  16. ــــــــ (1385ش آبان)، مبانی نظری نهضت نرم‌افزاری (گفتارهایی در چرایی، چیستی و چگونگی تولید علم دینی)، قم: موسسه فرهنگی فجر ولایت.
  17. ــــــــ (1386ش)، نظام فکری، منشورات داخلی، تاریخ بحث بهار، 1383قم: موسسه فرهنگی فجر ولایت.