نسیم خرد

نسیم خرد

نقد نسبی‌گرایی معرفتی در آثار حکمای سده اخیر حوزه علمیه قم؛ با توجه به زمینه معرفت دینی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران
چکیده
نسبی‌گرایی معرفتی، مدعی عدم ثبات در معرفت بوده و بر مبانی مختلف، از جمله «تحول انسان» و «جداانگاری بودها از نمودها» بنا شده است. دامنۀ این گرایش، معرفت دینی را نیز در بر گرفته و نسبی‌انگاری معرفت دینی را نتیجه داده است. این ادعا که در چند دهۀ اخیر توسط برخی سخن‌پردازان، وارد ادبیات دین‌پژوهی ایران شده، از سوی شخصیت‌های حکمت اسلامی دوران حاضر، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با بیان ادعا و مبانی نسبی‌انگاری معرفت با رویکرد به زمینۀ معرفت دینی، نقدهای وارد بر این دیدگاه را تحلیل و تبیین کرده و به ناتوانی این گرایش از اثبات ادعای خود در حوزۀ معرفت‌های بشری، از جمله معرفت دینی اشاره کرده و سپس بخشی از ابعاد و بنیان‌های ثبات و حقانیت معرفت دینی در فرهنگ قرآنی را تبیین کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Criticism of epistemological relativism in the works of sages of the last century of Qom Seminary; According to the field of religious knowledge

نویسندگان English

Hasan PnahiAzad 1
Fereshteh Mannani 2
1 Associate Professor, Department of Theoretical Foundations of Islam, University of Islamic Education, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities, Isfahan Islamic Azad University (Khorasgan), Iran
چکیده English

Epistemological relativism states the unstableness of Knowledge and claims that it is based on several ideas including "human revolution", and "Spearatism of noumenons and phenomenons".
This idea has also embraced religious knowledge and resulted in relativism in religious knowledge.
This theory has reached the religious researches of the Iranian researchers by some of the scholars in the last decades, and has been examined and criticized by masters of Islamic Hikmah.
This paper will clarify the thought and its foundumantal bases; explain the comments on the matter considering religious knowledge; point out the mentioned idea's failure proving itself in human epistemology fields including religious knowledge; and then move to explain some bases and aspects of fairness of religious knowledge in Quran-oriented cultures.

کلیدواژه‌ها English

Revolution of Knowledge
Epistemological Relativism
Phenomenology
Religious Knowledge
قرآن کریم
ابن سینا، (1404ق)، الاهیات شفا، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
ارسطو، (1378)، مابعدالطبیعه، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: طرح نو.
افلاطون، (1380) دوره آثار افلاطون؛ ج3، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: خوارزمی.
پناهی آزاد، حسن، (1398) دانشنامه کلام اسلامی، ج2، مقاله «پوزیتیویسم»، قم: موسسه امام صادق (ع).
جعفری، محمد تقی، (1379) تحقیقی در فلسفه علم، تهران: بنیاد نشر آثار علامه جعفری.
جوادی آملی، عبدالله، (1379الف) معرفت‌شناسی در قرآن، قم: اسرا.
ــــــــ ، (1379ب) وحی و نبوت در قرآن، قم: اسرا.
ــــــــ ، (1383) دین شناسی، قم: اسرا.
ــــــــ ، (1388) وحی و نبوت، قم: اسرا.
ــــــــ ، (1378) شریعت در آینه معرفت، قم: اسراء.
چرچلند، پاول، (1386) ماده و آگاهی، ترجمه امیر غلامی، تهران: مرکز.
حسین زاده، محمد، (1396) معرفت چیستی امکان و عقلانیت، قم، موسسه امام خمینی.
ــــــــ ، (1401) جستاری فراگیر در ژرفای معرفت‌شناسی، قم، مجمع عالی حکمت اسلامی.
خسروپناه، عبدالحسین، (1383) کلام جدید، قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه قم.
ــــــــ ، (1389) هستی‌شناسی معرفت، تهران، امیرکبیر.
ــــــــ ، (1396) فلسفه شناخت، قم، معارف.
سبحانی، جعفر، (1375) شناخت در فلسفه اسلامی، قم: موسسه امام صادق (ع).
ــــــــ ، (1411) نظریة المعرفة، قم: موسسه امام صادق (ع).
سبزواری، حاج ملاهادی، (1387)، شرح منظومه، ج1: قسم المنطق، قم: ناب.
سرل، جان، (1388) ذهن مغز و علم، ترجمه امیر دیوانی، قم: بوستان کتاب.
سروش، عبدالکریم، (1378) بسط تجربه نبوی، تهران: صراط.
ــــــــ ، (1388) قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: صراط.
صدر، سید محمد باقر، (بی‌تا) فلسفتنا، بیروت، دار الکتاب الاسلامی.
صدرالمتالهین، (1362)، منطق نوین، تصحیح عبدالمحسن مشکوة الدینی، تهران: آگه.
ــــــــ ، (1380) المبدء و المعاد، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
ــــــــ ، (1414) الاسفار الاربعة، بیروت، دار احیاءالتراث.
ــــــــ ، (1419) تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
طباطبایی، سید محمد حسین، (1372) اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا.
ــــــــ، (1381) انسان از آغاز تا انجام، تهران: الزهرا.
ــــــــ ، (1388)  قرآن در اسلام، قم: بوستان کتاب.
ــــــــ ، (1416) نهایه الحکمه، قم: موسه نشر اسلامی.
ــــــــ ، (1417) تفسیر المیزان، ج 1، 5، 7، 13 و 18، قم: جامعه مدرسین.
عبدی، حسن، (1382) «تقسیم تحلیلی وترکیبی قضایا»، معرفت فلسفی، پاییز و زمستان 1382، شماره 1 و 2، ص233ـ250.
عرب صالحی، محمد، (1391) تاریخی نگری و دین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فارابی، ابونصر (1405ق)،  الجمع بین رأیی الحکیمین، تهران: الزهرا.
فعالی، محمدتقی، (1377) درآمدی بر معرفت‌شناسی دینی و معاصر، قم: نشر معارف.
فولکیه، پل، (1377) فلسفه عمومی، ترجمه یحیی مهدوی، تهران: دانشگاه تهران.
کاپلستون، فردریک، (1391) تاریخ فلسفه، ج1، ترجمه سید جلال‌الدین مجتبوی، تهران: سروش و علمی فرهنگی.
کانت، امانوئل، (1370) تمهیدات، ترجمه غلامعلی حداد عادل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کیرک، رابرت، (تابستان 1381)، «تاملی در باب نسبی‌گرایی»، ترجمه پیروز فطورچی، مجله ذهن، شماره 10، ص 89 تا 120.
کاپلستون، فردریک، (1375) تاریخ فلسفه، ج6، ترجمه اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر، تهران: سروش و علمی فرهنگی.
گیلیس، دانالد، (1381) فلسفه علم در قرن بیستم، ترجمه حسن میانداری، تهران: سمت.
محمدزاده، رضا و مهدی دوستان، (بهار 1398)، «تحلیلی بر مفهوم نسبی‌گرایی معرفتی» چیستی، اقسام و محل نزاع»؛ مجله ذهن، شماره 77، ص 27 تا 50.
مسلین، کیت، (1388) درآمدی به فلسفه ذهن، ترجمه مهدی ذاکری، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی، (1373) آموزش فلسفه، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی، (1385) مجموعه آثار، تهران: صدرا.
معین، محمد، (1376) فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.
هارتناک، یوستوس، (1376) نظریه شناخت کانت، ترجمه علی حقی، تهران: علمی و فرهنگی.
هاملین، دیوید. و، (1381) «قضایای تحلیلی و ترکیبی»، ترجمه رحمت­الله رضایی، مجلّه معرفت، دی 1381، ش61، ص31ـ36.