نسیم خرد

نسیم خرد

پیشگیری و درمان شناختی چالش‌های هویتی انسان معاصر؛ برپایه مبانی فلسفی حکمت متعالیه (با تأکید بر آثار علامه طباطبایی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
مسأله مقاله حاضر، ارائه راهکار برای پیشگیری و درمان بی­هویتی در انسان معاصر است که براساس مبانی فلسفی حکمت متعالیه، با تأکید بر آثار علامه طباطبایی (ره) پیگیری می­نماید. براین اساس راهکارهای ارائه شونده در حیطه درمان و مشاوره فلسفی و یا به زبان قدیم طب روحانی است. روش مطالعه نیز عقلی-تحلیلی است یعنی به تحلیل سیستمی، گزاره­ای و مفهومی آراء علامه طباطبایی  می­پردازیم و براساس اصول و مبانی ذکر شده در آثار ایشان، به ارائه راهکارهایی نائل می­شویم. براساس یافته­های تحلیلی از آثار علامه، مبانی ذیل رفع کننده عوامل و عوارض بی­هویتی در انسان معاصر است که برخی دارای خاصیت پیشگیری و برخی درمانی است. از جمله: 1) اصالت وجود، تشکیک وجود و حرکت جوهری ؛ 2) امکان فقری؛ 3) بسیط الحقیقه کل الاشیاء و لیس بشیء منها؛ 4) اعتدال در ترسیم فضایل و رذایل؛ 5) آموزه نظام احسن؛ 6) امکان وقوعی و ذاتی؛ 7) حاجت معلول به علت در بقا؛ 8) غایتمندی جمیع مبادی فعل اختیاری؛ 9) عنایت خداوند، علم و سایر صفات او؛ 10) معنای زندگی، 11) غایت انسان (سعادت و استکمال) و ... . این مبانی منجر به آگاهی فرد از  حقیقت خویش، سعادت و غایت و استکمال واقعی خویش گردد. همچنین سبب پیشگیری و درمان عوامل و عوارض ناشی از بی­هویتی است: از جمله غفلت، هدف نادرست، احتیاجات ساختگی، مشغولیت های بی هدف، احساس پوچی، فقر معنوی،  پیشگیری از عدم شکوفایی امیال فطری، احساس بی ملاکی، آرمان های طولانی مدت کاذب، فاقد برنامه بودن در حیات، بی مسئولیتی، اضطراب، یاس و تنبلی و... .
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Cognitive Prevention and Therapy of the Contemporary Human’s Identity Challenges: Based on the Philosophical Foundations of the Transcendent Philosophy (Ḥikmat-i Muta‘āliya), with Emphasis on ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī’s Works

نویسندگان English

ayda bahmani 1
fershteh abolhasani niaraki 2
1 Master's student in Islamic Philosophy and Theology, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

 
This study addresses the contemporary human’s identity crisis, proposing strategies for its prevention and therapy, grounded in the philosophical principles of the Transcendent Philosophy (Ḥikmat-i Muta‘āliya), with a particular emphasis on ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī’s works. These proposed approaches align with the discipline of philosophical counselling and therapy or, in traditional terms, the healing of the soul (ṭibb al-rūḥānī). The research method is rational-analytical, involving systemic, propositional, and conceptual analysis of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī’s views. According to principles derived from his works, some strategies are achieved. Based on analytical findings derived from his works, the following philosophical foundations address the causes and manifestations of the contemporary human’s identity crisis. Some have preventive efficacy; others serve therapeutic functions. These include: 1. The primacy of existence (aṣālat al-wujūd), gradation in being (tashkīk al-wujūd), and substantial motion (ḥarakat al-jawharī); 2. The contingency of indigence (imkān-i faqīrī); 3. The concept of the simple reality as encompassing all things while being none of them (basīṭ al-ḥaqīqah kull al-ashyāʾ wa laysa bi-shayʾ minhā); 4. Moderation in delineating virtues and vices; 5. The doctrine of the best possible arrangement of things (niẓām-i aḥsan); 6. Essential and existential possibility; 7. The need of the effect for the cause to exist; 8. Teleological orientation of all voluntary actions; 9. Divine providence, knowledge, and attributes; 10. The meaning of life; 11. The telos of the human being (true happiness and perfection). These foundations cultivate awareness in individuals regarding the truth of their essence, their ultimate purpose, and authentic perfection. They also serve to prevent and therapy the various symptoms and causes of identity crisis, including heedlessness, false aims, artificial needs, aimless engagement, a sense of meaninglessness, spiritual poverty, suppressed innate tendencies, a sense of not being a criterion, false long-term ideals, lack of purpose in life, irresponsibility, anxiety, despair, laziness, and more.
 

کلیدواژه‌ها English

identity crisis, identity, ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, foundations of the Transcendent Philosophy (Ḥikmat al-Mutaʿāliya), philosophical therapy, prevention
آزمندیان، علیرضا (1388)، بحران هویت، ش ۶۹.
آقامحمدی، جواد (1395)، بررسی میزان انعکاس شاخصه هویت و مؤلفه‌های آن در متون درسی مدارس ابتدایی از دیدگاه معلمان ابتدایی شهرستان دیواندره، فصلنامه مطالعات ملی، ش 2.
الخنسا، یاسمین (1386)، تناسخ، معانی و پیامدها، فصلنامه فرهنگی-هنری، بهار، ش 1.
بزرگی، سید عابدین (1395)، حقیقت و چیستی «از خودبیگانگی» از دیدگاه اندیشمندان اسلامی، فصلنامه علمی-پژوهشی آیین حکمت، ش ۲۷.
بی. راب، پیتر (1398)/ مترجم: علی علوی‌نیا، مشاوره فلسفی نظر و عمل، ناشر: انتشارات فراوران، تهران.
جوانی، رسول (1386)، از خود بیگانگی و بحران هویت، معرفت، ش ۱۱۷.
حقانی، حسین (1378)، شرح نهایة الحکمة (حقانی)، ناشر: دانشگاه الزهرا‚.
حیدری، کمال (1426 ه ق)، دروس فی الحکمة المتعالیة، ناشر: دار فراقد.
ــــــ (1434 ه ق)، العلة و المعلول، ناشر، مؤسسة الهدی للطباعة و النشر.
خواجوی، محمد، ترجمه اسفار صدرالمتالهین شیرازی، تهران، انتشارات مولانا.
دیانی، محمود (1399)، میزان و معنا، ناشر: سردار شهید طوسی، چاپ دوم.
ربانی گلپایگانی، علی (1371)، ایضاح الحکمة ترجمه و شرح بدایة الحکمة، ناشر: مرکز جهانی علوم اسلامی.
سبحانی‌جو، حیاتعلی (1383)، هویت و بحران هویت، پیوند، ش ۳۰۱.
ــــــ، نسل جوان، بحران هویت و راه‌های پیشگیری از آن، پیوند، ش ۳۰۵.
سبحانی‌نیا، محمد (1383)، جوان و بحران هویت، پروتال جامع علوم انسانی، ش ۵۷.
سوری، روح الله و زرافشانی، علیرضا (1401)، نقش ادراک امکان فقری در سبک زندگی توحیدی (آثار فردی و عملی)، نسیم خرد، ش ۲.
سهراب‌زاده، مهران و دوستان (1402)، آینده‌پژوهی بحران هویت جوانان در افق ایران ۱۴۱۰، نشریه علمی آینده‌پژوهی انقلاب اسلامی، ش ۴.
شرفی، محمدرضا (1380)، جوان و بحران هویت، ناشر: سروش (انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)، تهران.
شریعتی نجف‌آبادی، رحمت‌الله (1390)، حکمت برین: ترجمه و شرح تطبیقی بدایة الحکمة، ناشر: بوستان کتاب قم (اانتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
صادقی حسن‌آبادی، مجید و گنجور، مهدی (1389)، خداباوری، خودیابی یا از خودبیگانگی، الهیات تطبیقی، ش ۱.
صلاحی، علی‌اکبر، هویت، انتشارات: آذرفر.
طباطبایی، سید محمد حسین (1387)، اصول فلسفه رئالیسم، ناشر: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
ــــــ (1387)، آغاز فلسفه (ترجمه بدایة الحکمة)، ناشر: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
ــــــ (1387)، نهایت فلسفه (ترجمه نهایة الحکمة)، ناشر: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
ــــــ (1388)، علیƒ و فلسفه الهی، ناشر: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــ (1388)، نهایة الحکمة، مترجم و شرح: علی شیروانی، ج ۱، ناشر: انتشارات دارالفکر.
ــــــ (1401نهایة الحکمة، مترجم و شرح: علی شیروانی ج ۲ و ۳، ناشر: بوستان کتاب.
ــــــ (1414 ه ق)، بدایة الحکمة، ناشر: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر اسلامی.
ــــــ (1420 ه ق)، بدایة الحکمة (زارعی سبزواری)، ناشر: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر اسلامی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1387)، اخلاق ناصری، تهران، خوارزمی.
عباسی، محمد و عبدی، حسن (1399)، هویت در پست مدرنیسم و حکمت متعالیه، فصلنامه علمی-پژوهشی آیین حکمت، ش ۴۵.
علیخانی، علی‌اکبر (1383)، هویت و بحران هویت، ناشر: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
عمادی استرآبادی، صدیقه (1397)، علل بحران هویت در جوانان و راهکارهای برون‌رفت از آن، مجله‌نامه الهیات، ش ۴۴.
غرایی، بنفشه (1387)، بحران هویت و مهارت‌های مقابله‌ای، نشر قطره، تهران.
قادری، فاطمه و قنبری، مجتبی (1399)، از خودبیگانگی در رمان «غداً یوم جدید»، اثر عبدالحمید بن هدوقه با تکیه بر نظریه ملوین سیمین، پژوهش‌نامه نقد ادب عربی، ش ۲۱.
گرامی، غلامحسین (1399)، انسان در اسلام، ناشر: دفتر نشر معارف.
میر ساردو، طاهره و دوستان (1387)، بررسی عوامل اجتماعی-فرهنگی مؤثر بر بحران هویت جوانان، پژوهش‌نامه علوم اجتماعی، شماره یک.