نسیم خرد

نسیم خرد

نقادی یک نقد: تحلیل انتقادی مقاله «فلسفه اسلامی معاصر و چالش‌های پیش‌رو»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
برخی علاقه‌مندان فلسفه غرب، فلسفه اسلامی را ناپویا و ناکارآمد می‌شمارند. دکتر قدرت‌الله قربانی در مقاله «فلسفه اسلامی معاصر و چالش‌های پیش‌رو» بیش‌تر نقدهای مربوط به این حوزه را جمع‌آوری و در یازده محور ارائه می‌دهد. پژوهش پیش‌رو به تحلیل انتقادیِ نقدهای یادشده پرداخته و مهم‌ترین نتایج آن عبارتند از: 1. مولفه‌های پویایی بدون هیچ منطقی و تنها به‌دلیل اتصاف فلسفه غرب به آنها، انتخاب شده‌اند (مصادره به‌مطلوب). 2. برخی مولفه‌ها خودشکن و برخی دیگر تکراری هستند. 3. «تنوع در روش و موضوع فلسفه»، مولفه کاملا نادرستی است که به هرج و مرج علمی می‌انجامد. 4. «انتزاعی‌بودنِ فلسفه اسلامی» به‌مثابه ذهن‌بافی نیست، بل به‌معنای یافتن لایه‌های ژرف‌تری از واقعیت است که دیگران نمی‌یابند. 5. «استقلال‌جویی» از سخنان نادرست گذشتگان، بدیهی و از سخنان درست گذشتگان، رویکردی نامعقول است. 6. «پرهیز از جزم‌گرایی» شیوه پسندیده‌ای است که هردو فلسفه غرب و اسلامی، برای پویایی به آن نیاز دارند. 7. مولفه‌های «ارتباط با پرسش‌های انسان معاصر»، «کاربردی بودن»، «تعامل با حوزه‌های معرفتی و مکاتب فلسفی دیگر»، «امکان تولید فلسفه مضاف» و «نظریه‌پردازی به‌جای تقلید» سودمندند، اما فلسفه اسلامی مانند فلسفه غرب، واجد مراتبی از آنها و فاقد مراتبی دیگر است. سلب مطلق آنها از فلسفه اسلامی نارواست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Review of a Review: A Critical Analytical Essay on “Contemporary Islamic Philosophy and the Challenges Ahead”

نویسنده English

Rouholla Souri
Assistant Professor, Department of Philosophy, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

Some Western philosophy enthusiasts consider Islamic philosophy to be unproductive and ineffective. In his article “Contemporary Islamic Philosophy and the Challenges Ahead,” Dr. Ghodratollah Ghorbani collects most of the criticisms related to this field and presents them in eleven axes. The present study critically analyzes the aforementioned criticisms, and its most important results are: 1. Dynamic components have been selected without any logic and solely because of the Western philosophy’s association with them (confiscation of desirable). 2. Some components are self-defeating and others are repetitive. 3. “Diversity in the method and subject of philosophy” is a completely incorrect component that leads to scientific chaos. 4. “The abstractness of Islamic philosophy” does not mean mind-blowing, but rather means finding deeper layers of reality that others do not find.5. “Seeking independence” from the wrong words of the past is obvious, and from the right words of the past is an unreasonable approach. 6. “Avoiding dogmatism” is a desirable method that both Western and Islamic philosophy need for dynamism. 7. The components of “connection with the questions of contemporary man”, “applicability”, “interaction with other epistemological fields and philosophical schools”, “the possibility of producing an additional philosophy” and “theorizing instead of imitating” are useful, but Islamic philosophy, like Western philosophy, has some levels of them and lacks others. Their absolute exclusion from Islamic philosophy is inappropriate.

کلیدواژه‌ها English

Islamic philosophy
Western philosophy
dynamism
efficiency
criticism
1.      ارسطو، (1427ق)، مابعدالطبیعة؛ متافیزیک، ترجمه: محمدحسن لطفی، طرح نو، تهران.
2.     اصغری، محمد، (1399)، درآمدی بر فلسفه‌های معاصر غرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
3.     انواری، سعید، (1392)، نقد و بررسی وضعیت کنونی فلسفه اسلامی، در: وضعیت فلسفه در ایران معاصر، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
4.     اوحدی، مرتضی، (1402)، فلسفه اسلامی در افق معاصرت؛ مصاحبه با نصرالله حکمت، انتشارات نقد فرهنگ، تهران.
5.     پازوکی، بهمن، (1400)، تاریخ فلسفه معاصر غرب، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
6.     داوری اردکانی، رضا، (1395)، فلسفه معاصر ایران، انتشارات سخن، تهران.
7.     زاهدی، محمدصادق، (1392)، معنا و امکان فلسفه کاربردی، در: وضعیت فلسفه در ایران معاصر، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
8.     سبزواری، ملاهادی، (1369ق)، شرح‌المنظومة، تعلیقه: حسن‌زاده آملی، نشر ناب، تهران.
9.     سوری، روح‌الله، (1393)، اصالت وجود در فرایند فهم، مجله «حکمت اسلامی»، دوره1، شماره 1، ص185-215.
10.   سوری، روح‌الله، (1402)، پیوند تشکیکی عرفان و برهان و پیامدهای تعامل دوسویه آنها، مجله «پژوهش‌های هستی‌شناختی»، دوره12، شماره2، ص601-630.
11.    شیخ‌رضایی، حسین، (1392)، نگاهی به نظام آموزش فلسفه، در: وضعیت فلسفه در ایران معاصر، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
12.   طباطبایی، سید محمدحسین، (1416ق)، نهایة الحکمة، جماعة المدرسین، قم.
13.   عبودیت، عبدالرسول، (1382)، آیا فلسفه اسلامی داریم؟، مجله «معرفت فلسفی»،  دوره1، شماره 1، ص27-42.
14.   علیپور، ابراهیم، (1396)، هست‌ها و بایستههای فلسفه اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم.
15.   غفاری، سید محمدخالد، (1380)، فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران.
16.   فنایی اشکوری، محمد، (1400)، تفکر فلسفی، انتشارات مجمع عالی حکمت اسلامی، قم.
17.   قربانی، قدرت‌الله، (1403)، فلسفه اسلامی معاصر و چالش‌های پیش‌روی آن، مجله «پژوهش‌های مابعدالطبیعی»، دوره5، شماره2، ص 39-83.
18.   مرکز پژوهشی دائرة‌المعارف علوم عقلی اسلام، (1393)، کتاب‌شناسی فلسفه‌های مضاف (جلد 4: فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق، فلسفه فقه، فلسفه تاریخ، فلسفه تعلیم و تربیت، فلسفه هنر) موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم.
19.   مرکز پژوهشی دائرة‌المعارف علوم عقلی اسلام، (1393)، کتاب‌شناسی فلسفه‌های مضاف (جلد 5: فلسفه علوم اجتماعی، زبان، ریاضی، علم، تحلیلی، معرفت‌شناسی و هرمنوتیک) موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم.
20.  مسعودی، جهانگیر، (1392)، فلسفه اسلامی و سندروم انزوا و تصلب شرایین ارتباطی، در: وضعیت فلسفه در ایران معاصر، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
21.   مطهری، مرتضی، (1418ق)، مجموعه آثار، جلد 5 و 6، انتشارات صدرا، تهران.
22.  ملاصدرا، (1366)، شرح اصول الکافی، پژوهشگاه انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
23.  ملاصدرا، (1981م)، الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة، دار إحیاءالتراث، بیروت.
24.  ملاصدرا، (بی‌تا)، الحاشیة على الهیات الشفاء، بیدار، قم.
25.  مهدوی نژاد،  محمدحسین، (1392)، آسیبشناسی فلسفه اسلامی، در: وضعیت فلسفه در ایران معاصر، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران.
26.  نصر، سیدحسین، (1393)، درجست و جوی امرقدسی: گفت و گوی رامین جهان‌بگلو با سیدحسین نصر، به‌کوشش رامین جهان‌بگلو، نشر نی، تهران.