نسیم خرد

نسیم خرد

اعتبار و حجیت قواعد مهم اصول لفظیه در استنباط معارف اعتقادی ازمنابع نقلی دین

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوه سطح چهار، حوزه علمیه، قم، ایران.
2 استادیار گروه کلام، دانشکده حکمت و دین پژوهشی، دانشگاه بین المللی المصطفی، قم، ایران.
چکیده
از میان مباحث اصول فقه مبحث اصول لفظیه و مصادیق مهم آن یعنی اصالة الظهور، اصالة العموم، اصالة الاطلاق و مفاهیم به دلیل کاربرد گسترده در استنباط در فقه از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند لکن متاسفانه پیرامون حجیت و کاربرد این قواعد در کتب اصول فقه تنها ناظر به استنباطات فقهی بحث شده و نسبت به میزان اعتبار آنها در دیگر بخش ها از جمله آیات و روایات اعتقادی علی رغم اهمیت بالای این حوزه و کثرت متون اعتقادی بحث خاصی صورت نگرفته است.این مقاله درصدد اثبات حجیت و اعتبار این قواعد در استنباط معارف اعتقادی از منابع نقلی دین می باشد و ضمن پاسخ به اشکال یقینی نبودن دلالت اصول لفظیه و ایراد تعبدی نبودن حوزه اعتقادات،اعتبار آنها را در استنباط معارف اعتقادی در برخی بخش ها ثابت کرده و تفاوت کاربرد آنها در علوم فلسفه،کلام و تفسیر را روشن ساخته و نمونه هایی از استفاده علماء از این قواعد در حیطه اعتقادات را ذکر کرده است. همچنین بر رعایت قواعد اجتهادی و مقدّم بودن احکام یقینی عقل تاکید شده است. قابل توجه آنکه دلیل محوری ای که پایه اعتبار این اصول قرار گرفته می تواند مبنای اعتبار آن در استنباط سایر بخش های معارفی دین همچون: اخلاق،آموزه های مرتبط با علوم انسانی روز،تاریخ،علوم طبیعی و... نیز قرار گیرد.روش تحقیق در این نوشتار به صورت تحلیلی-توصیفی و با رجوع به منابع اصول فقه، کلام، فلسفه، تفسیر و حدیث و بیان نمونه هایی از استفاده از این قواعد در کتب تفسیری به خصوص تفسیر المیزان علامه طباطبایی می باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the Validity and Authority of Key Verbal Principles in Deriving Doctrinal Knowledge from Traditional Religious Texts

نویسندگان English

seyed mohammad tabatabaee 1
Mohammad RezaPour 2
1 Fourth level scholar, Seminary, Qom, Iran.
2 Assistant Professor of Theology Department, Research Faculty of Wisdom and Religion, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده English

Among the topics in the principles of jurisprudence, the discussion of verbal principles and their significant instances, namely the principles of appearance (Asalat al-Zuhur), generality (Asalat al-Umum), absoluteness (Asalat al-Itlaq), and concepts, hold special importance due to their extensive application in jurisprudence and the derivation of jurisprudential issues. However, in the books on the principles of jurisprudence, the validity and application of these principles have been discussed only about jurisprudential derivations. Despite the high importance of these principles and the abundance of doctrinal texts, unfortunately, no specific discussion has been conducted on their validity and application in other areas such as doctrinal verses and narrations. This study proves the validity and authority of these principles in deriving doctrinal knowledge from traditional religious texts. It addresses the objections regarding the uncertainty of the indications of verbal principles and the non-ritualistic nature of the doctrinal domain, establishing their validity in deriving doctrinal knowledge in certain areas. It also clarifies the differences in their application in the sciences of philosophy, theology, and exegesis, and provides examples of scholars’ use of these principles in the field of doctrines. Additionally, it emphasizes the observance of ijtihad rules and the precedence of certain rational judgments. Notably, the central reason underpinning the validity of these principles can also serve as the basis for their validity in deriving other areas of religious knowledge, such as ethics, contemporary human sciences, history, natural sciences, and more. The research method in this study is analytical-descriptive, referring to sources in the principles of jurisprudence, theology, philosophy, exegesis, and hadith, and presenting examples of the use of these principles in exegetical books, particularly Allameh Tabatabaei’s Tafsir al-Mizan.

کلیدواژه‌ها English

doctrinal knowledge
verbal principles
verbal principles in doctrines
the principle of appearance
the principle of generality
and the principle of absoluteness
  1. القرآن الکریم، (1373ش)، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، قم: دفترمطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
  2. بابایی، علی اکبر، (1394ش)، قواعد تفسیرقرآن، چاپ اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  3. برنجکار، رضا، (1391ش)، روش‌شناسی علم کلام، چاپ اول، قم: دارالحدیث.
  4. جمعی از محققان، (1389ش)، فرهنگ نامه اصول فقه، چاپ اول، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  5. جوادی آملی، عبدالله، (1398ش)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، چاپ دوازدهم، قم: اسراء.
  6. خراسانی، محمدکاظم، (1430ق)، کفایة الاصول، تعلیقه علی سبزواری، قم: دفترانتشارات اسلامی.
  7. خرمیان، جواد (1387ش)، قواعد عقلی درقلمروروایات، ج1، چاپ اول، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
  8. خسروپناه، عبدالحسین، (1392ش)، در جستجوی علوم انسانی اسلامی، تهران: نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌‌ها.
  9. خمینی، روح الله (1381ش)، تقریرات فلسفه، ج1و3، چاپ اول، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  10. خویی، ابوالقاسم، (1422ق)، مصباح الاصول مباحث الفاظ، قم: مکتبة الداور.
  11. سبحانی، جعفر، (1424ق)، إرشادالعقول الى مباحث الأصول، قم: موسسه امام صادقƒ.
  12. ــــــــ، (1387ش)، الموجز فی اصول الفقه، قم: موسسه امام صادقƒ.
  13. ــــــــ، (1382ش)، تهذیب الاصول، قم، دارالفکر.
  14. ربانی گلپایگانی، (1372ش)، مدخل و درآمدی بر علم کلام، چاپ اول، قم: مؤلف.
  15. ــــــــ، (1376ش)، ماهو علم الکلام، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  16. شاکرین، محمدرضا (1396ش)، روش‌شناسی عقاید دینی، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  17. طباطبایی، محمدحسین، (بی تا)، حاشیة الکفایة، چاپ اول، قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
  18. ــــــــ، (1390ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
  19. ــــــــ، (1374ش)، ترجمه المیزان فی تفسیر القرأن، ترجمه محمدباقر موسوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  20. طباطبایی، محمد، (1401ش)، پایان‌نامه ضرورت و چیستی اجتهاد در معارف، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
  21. طباطبایی، محمدکاظم، (1393ش)، منطق فهم حدیث، چاپ دوم، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  22. طبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصرخسرو.
  23. فاضل لنکرانى، محمد، (1378 ش)، سیری کامل در اصول فقه، قم: فیضیه.
  24. ــــــــ، (1371ش)، مدخل التفسیر، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  25. کلینی، محمدبن یعقوب، (7140ق)، الکافی، تحقیق: علی اکبرغفاری، محمدآخوندی، چاپ چهارم، قم: دارالکتب الاسلامیه.
  26. لاهیجی، عبدالرزاق، (1383ش)، گوهرمراد، چاپ اول، تهران: سایه.
  27. محمدی ری شهری، محمد، (1397). شناخت نامه حدیث، چاپ اول، قم: دارالحدیث.
  28. محمدی، عبدالله، (1395ش)، ارزش معرفت‌شناختی دلیل نقلی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  29. ــــــــ، (1397ش)، اعتبار خبر واحد در اعتقادات و علوم انسانی، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  30. مطهری، مرتضی، (1379ش)، سیری در نهج البلاغه، چاپ بیست وسوم، تهران: صدرا.
  31. مظفر، محمدرضا، (1430ق)، اصول الفقه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  32. مفید، محمد بن محمد، (1413ق). تصحیح الاعتقاد (المطبوعه فی مصنفات الشیخ المفید)، محقق: محمدحسون، چاپ اول، قم: المؤتمر العالمی لألفیه الشیخ المفید.
  33. مؤمن قمی، محمد، (1419ق)، تسدید الاصول، قم: موسسه النشر الاسلامی.
  34. یزدان پناه، سید یدالله، (1399ش)، مختصات حکمت متعالیه، چاپ اول، قم: نشر آل محمد.