نسیم خرد

نسیم خرد

ملاکات حجیت معرفت‌شناختی تجربه دینی‌ با تاکید بر دیدگاه ابن عربی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی، ملاک‌های حجیت معرفت‌شناختی تجربۀ دینی را با تأکید بر اندیشۀ ابن عربی مورد بررسی قرار می‌دهد. ابتدا به تصویری اجمالی از تجربۀ دینی پرداخته و سپس به این نکته توجه می‌شود که با چه ملاک و میزانی می‌توان بر تجربیات دینی صحه گذاشت؟ آیا تجربۀ دینی می‌تواند خدا و حتی حقیقتی مانند "تجرد روح-من" را اثبات کند و استدلال یا شاهد و دلیلی بر وجود خداوند و روح مجرد باشد، به طوری که انسان بتواند اعتقاد خود به خدا و تجرد روح را بر آن استوار کند و اساس دینداری متدینان قرار گیرد؟ تجربه‌ها در رتبۀ واحدی نیستند، بلکه به سه قسم درجه‌بندی می‌شود؛ تجربۀ دینی عامۀ مؤمنان، تجربۀ عرفانی عارفان و تجربۀ معصومان. در حجیت معرفتی تجربۀ معصومان و تفسیر و تعبیرشان هیچ خطایی نیست، بلکه برترین نوع و بالاترین درجۀ معرفت است؛ اما در تجربۀ دینی متدینان و عارفان، عروض خطا ممکن است و چون تجربه‌های غیر معصوم، مصون از خطا نیست، برای داوری صحت و سقم مکاشفات و مدعیات تجربه‌گرایان و عارفان، معیارهایی لازم است که متقن و مطمئن باشد. در نگاه ابن عربی، مؤسس و بنیانگذار عرفان نظری، با توجه به آثار و تألیفاتش، به ویژه فتوحات و فصوص الحکم و برخی از نوشته‌های دیگر، گزارش تجارب به دو صورت از طریق معصوم و از طریق غیر معصوم میسر است که هر کدام با شرایطی، حجیت و اعتبار دارند. نگارنده در صدد است این مسئله را مورد بررسی و زوایای بحث را مورد کاوش قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Criteria for the Epistemic Validity of Religious Experience with Emphasis on Ibn Arabi’s Viewpoint

نویسنده English

sayyed shahab aldin hosseni
Assistant Professor, Department of Education, Faculty of Literature and Humanities, Khwarazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

This study employs a descriptive-analytical method to examine the criteria for the epistemic validity of religious experience, focusing on Ibn Arabi's thought. Initially, it provides a brief overview of religious experience and then addresses the criteria and measures by which religious experiences can be validated. It explores whether religious experience can prove the existence of God and even a truth such as the “immateriality of the soul-self,” and whether it can serve as evidence or proof of God’s existence and the immaterial soul, thereby forming the basis of believers’ faith and religiosity. Religious experiences are not of a single rank but are categorized into three types: the religious experience of ordinary believers, the mystical experience of mystics, and the experience of the infallible. The epistemic validity of the experiences and interpretations of the infallible is free from error and represents the highest form and degree of knowledge. However, there may be errors in the religious experiences of believers and mystics. Since the non-infallible experiences are not immune to error, reliable and assured criteria are necessary to judge the accuracy and validity of the revelations and claims of experiencers and mystics. For Ibn Arabi, the founder of theoretical mysticism, as reflected in his works, especially the “Futuhat” and “Fusus al-Hikam,” and other writings, reports of experiences can be validated through two means: via the infallible and the non-infallible, each with its conditions for validity. The author aims to investigate this issue and explore the various aspects of the discussion.
 

کلیدواژه‌ها English

epistemic knowledge
religious experience
mystical experience
value and validity
Ibn Arabi
  1. آملی، سید حیدر، (1362)، اسرار الشریعة و اطوار الطریقة و انوار الحقیقة، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  2. ابن عربی، محیی‌الدین، (1363)، شرح فصوص الحکم، با شرح محمود قیصری، قم، انتشارات بیدار.
  3. ــــــــ، (1405)، الفتوحات المکیة، قاهره، دار الصادر.
  4. ــــــــ، (بی تا)، الفتوحات المکیة، بیروت، دار الصادر.
  5. ــــــــ، (1367)، مالایعول علیه، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  6. ــــــــ، (1393)، مالایعول علیه، ترجمه و شرح سعید رحیمیان، تهران، نشر نگاه معاصر.
  7. ابن ترکه، صائن الدین، (1360)، تمهید القواعد، تصحیح استاد آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه
  8. استیس، والتر (1375)، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، تهران، انتشارات سروش.
  9. بیات، عبدالرسول و همکاران، (1381)، فرهنگ واژه‌ها درآمدی بر مکاتب و اندیشه‌های معاصر، قم، موسسه اندیشه و فرهنگ دینی.
  10. جامی، نورالدین، (1370)، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، محقق ومصحح سید جلال الدین آشتیانی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
  11. جعفری، محمدتقی (1378)، عرفان اسلامی، تهران، موسسه نشر و تدوین آثار علامه جعفری.
  12. جوادی، محسن، معظمی علیرضا (1386)، شناخت عرفانی و ارزش معرفت‌شناختی آن، اندیشه دینی، ش25/116-91
  13. حسن‌زاده، حسن (1371)، عیون مسائل النفس، تهران، امیر کبیر.
  14. رحیمیان، سعید، (1388)، مبانی عرفان نظری، تهران، انتشارات سمت.
  15. سهروردی، شهاب‌الدین، (1977)، حکمة الاشراق، تصحیح هانری کربن، تهران انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  16. ــــــــ، (1373)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن، ج1و 2، تهران پژوهشگاه علوم انسانی مطالعات فرهنگی.
  17. ــــــــ، (1397)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح وتعلیق نجفقلی حبیبی، تهران، انجمن فلسفه ایران.
  18. شیروانی، علی، (1389)، "راه‌های راستی آزمایی در مکاشفات عرفانی"، حکمت اسراء، ش5
  19. صدرالدین شیرازی، محمد ابن ابراهیم، (1363)، مفاتیح الغیب، تقدیم و تصحیح محمد خواجوی، تهران، موسسه تحقیقات فرهنگی.
  20. قیصری، محمود ابن داود، (1375)، شرح فصوص الحکم، به کوشش استاد سید جلال الدین آشتیانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  21. کاکایی، قاسم، (1399)، هستی و عشق و نیستی، تهران، نشر هرمس.
  22. نتاج، ابراهیم (1394)، معیار عقل در ارزیابی مکاشفات صوری، آیین حکمت، ش25: /203-173.
  23. نسفی، عزیزالدین، (1366)، انسان کامل تصحیح ماریژان موله، تهران، کتابخانه طهوری.