نسیم خرد

نسیم خرد

بررسی نظریه قدم عالم بر اساس تفسیر المیزان و با تاکید بر خطبه اول نهج البلاغه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه سطح چهار فلسفه اسلامی، مرکز آموزش تخصصی فلسفه اسلامی، حوزه علمیه، قم، ایران.
2 دانشیار گروه معرفت شناسی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، تهران
چکیده
دیدگاه فلسفی قدیم بودن عالم مادّه در عین پذیرش حدوث آن توسط فلاسفه اسلامی، همواره با نقدهایی مواجه بوده که از جملۀ آنها، اشکال به تعارض این نظر با برخی ظواهر متون دینی می‌باشد. نوشتار پیش رو با هدف رد چنین شبهه‌ای و توجه دقیق‌تر به گزاره‌های دینی آفرینش عالم مادّه، با روشی تحلیلی توصیفی به بررسی فرازهای برجستۀ خطبۀ اول نهج‌البلاغه در خلقت دنیا، بر اساس تفسیر علامه طباطبایی از آیات خلقت پرداخته و در نهایت به همسویی ظاهر فرمایش امیر المؤمنینƒ و فهم فلسفی از تفسیر نحوۀ آفرینش دنیا منتج می‌گردد. ظاهر عبارات نهج‌البلاغه در این بحث، نشان از پذیرش فضا و جو پیش از فتق و شکافتن آنها دارد و این فرمایش حضرت، با قدیم بودن آن و عدم خلقت عالم مادّه از نیستی و عدم، سازگار بوده و در اینجا تفسیر علامه از خلقت به معنی تجمیع و تفریق مادّۀ قدیم دنیا به اَشکال و صور گوناگون و نفی خلقت و آفرینش از عدم و نیستی، می‌تواند بهترین توضیح برای حدوث و آفرینش عالم مادّه در عین قبول ازلیّت آن باشد و از تفاسیر بعضاً ملحدانۀ علم روز و یا نظرات غیر منطبق بر برهان عقلی سایر رشته‌ها نیز اجتناب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Theory of the Primordial Existence of the Universe Based on the Tafsir al-Mizan and with an Emphasis on the First Sermon of Nahj al-Balagha

نویسندگان English

ghasem Bohloulzadeh 1
Abolhasan Ghafari 2
1 Islamic Philosophy, Specialized Center for Islamic Philosophy of Education, Seminary, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Department of Epistemology, Research Institute of Islamic Culture and Thought, Qom, Tehran
چکیده English

The philosophical view on the primordial existence of matter, while accepting its contingency by Islamic philosophers, has always faced criticisms, including the inconsistency of this view with certain apparent aspects of religious texts. This study aims to refute such doubts and provide a more precise understanding of the religious propositions regarding the creation of the material world. It employs an analytical and descriptive approach to examine prominent passages from the first sermon of Nahj al-Balagha on the creation of the world, based on Ayatollah Tabataba’i’ Tafsir al-Mizan. Ultimately, it seeks to reconcile the appearance of Imam Ali’s statements with the philosophical understanding of the creation of the world. The appearance of expressions in Nahj al-Balagha indicates the acceptance of the pre-existence of space and atmosphere before their separation. Imam Ali’s statement, on the antiquity and non-creation of the material world from nothingness, is consistent and, in this context, Ayatollah Tabatabaʾi’s interpretation of creation as the combination and separation of eternal matter into various forms and the negation of creation from non-existence can provide the best explanation for the contingency and creation of the material world while accepting its eternal existence. This approach avoids atheistic interpretations of contemporary science or opinions that are incompatible with the intellectual proof of other disciplines.

کلیدواژه‌ها English

contingent
primordial
world of matter
atmosphere
Nahj al-Balagha
Tafsir al-Mizan
  1. قرآن کریم.

    نهج‌البلاغه.

    1. ابن‌اثیر جزری، مبارک بن محمد، (1367)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، چاپ چهارم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏، قم.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم‏، (1414)، لسان العرب‏، چاپ سوم، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، بیروت.
    3. أزدی، عبدالله بن محمد، (1387)، کتاب الماء، چاپ اول، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل- دانشگاه علوم پزشکی ایران‏، تهران.
    4. حسن‌زاده آملی، حسن، (1376)، شرح فصوص الحکم داود القیصری، چاپ دوم، انتشارات بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، قم.
    5. ــــــــ، (1402ق)، نهایة الحکمة، چاپ دوازدهم، مؤسسة النشر الاسلامی، قم.
    6. ــــــــ‏، (1381)، هزار و یک کلمه، چاپ دوم، بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، قم.
    7. دشتی، محمد، (1386) ترجمه نهج‌البلاغه، چاپ نهم، انتشارات قدس، قم.
    8. زمانی قمشه‌ای، علی، هیئت و نجوم اسلامی، ج2، نوبت چاپ ندارد، نشر مؤسسه امام صادقƒ، قم1387.
    9. سبزواری، هادی بن مهدی، (1374)، شرح مثنوی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات، تهران.
    10. صاحب بن عباد، إسماعیل بن عباد، (1414)، المحیط فی الغة، چاپ اول، عالم الکتاب، بیروت.
    11. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم‏ (1366)، تفسیر القرآن الکریم‏، چاپ دوم، بیدار، قم.
    12. ــــــــ‏، (1378)، المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة، چاپ اول، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران.
    13. ــــــــ‏، (1417ق‏)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (مقدمه عربى)، چاپ اول، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت.‏
    14. ــــــــ، (1981م) الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم، دار احیاء التراث، بیروت.
    15. ــــــــ‏، (1360‏)، أسرار الآیات و أنوار البینات، چاپ اول، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی، تهران.
    16. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، (1363)، مفاتیح الغیب، چاپ اول، وزارت فرهنگ و آموزش عالى، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏، تهران.
    17. طباطبایی، سید محمدحسین، (1416ق)، بدایة الحکمة، چاپ دوم، مؤسسة النشر الاسلامی، قم.
    18. ــــــــ، (1371)، المیزان فی تفسیر القرآن (20 جلد)، چاپ دوم، انتشارات اسماعیلیان، قم.
    19. ــــــــ، (1393)، الرسائل التوحیدیة، چاپ پنجم، موسسه النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، قم.
    20. ــــــــ، (1394)، اصول فلسفه رئالیسم، چاپ چهارم، مؤسسه بوستان کتاب، قم.
    21. طریحی، فخر الدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین‏، چاپ سوم، نشر مرتضوی، تهران.
    22. فراهیدى، خلیل بن أحمد، (1409)، کتاب العین، چاپ دوم، نشر هجرت، قم.
    23. فیومى، أحمد بن محمد، (1414)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، چاپ دوم، موسسه دار الهجرة، قم.
    24. گرامی، محمد علی (1386)، خدا در نهج‌البلاغه، چاپ اول، بنیاد بین المللی نهج‌البلاغه، قم.
    25. مرکز فرهنگ و معارف قرآن (1382)، دائرة المعارف قرآن کریم، چاپ اول، بوستان کتاب، قم.
    26. مولانا جلال الدین محمد بلخی، (1372)، مثنوی معنوی، شماره چاپ ندارد، نشر اقبال، تهران.
    27. هاوکینگ، استیون ویلیام، (1384)، تاریخچه زمان: از انفجار بزرگ تا سیاه‌چاله‌ها، مترجم: محمدرضا محجوب، چاپ نهم، شرکت سهامی انتشار، تهران.