نسیم خرد

نسیم خرد

جایگاه و سهم عقل در فهم قرآن از منظر آیت‌الله جوادی آملی و استاد جلال‌الدین آشتیانی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
در این نوشتار ابتدا سعی می‌شود فهم دو متأله معاصر ـ که هر دو دانش آموخته حوزه علمیه قم در سده اخیر هستند ـ از مفهوم عقل روشن شود و سپس نظر آنها -که مآلاً واحد به نظر می رسد- در سهم عقل از فهم مراتب قرآن مورد کنکاش قرار گیرد و دیدگاهی که در فضای امروزی به نام مکتب تفکیک مطرح شده است، از منظر این دو نقد شود. مکتب تفکیک از تمایز بین معرفت الهی و بشری می آغازد و با تعریف خاص خود از عقل، سهم چندانی برای عقل انسان غیرمعصوم در فهم قرآن قائل نیست. با توجه به سخنان و فهم این دو متأله بزرگوار به نظر می رسد که نقدهایی بر مکتب تفکیک وارد است از جمله تعطیل معرفت و ممکن نبودن مواجهه با متن با ذهن خالی. در این نوشتار نقدی نیز به ریشه‌ی مکتب تفکیک یعنی اخبارگری شده است. در این پژوهش ضمن توصیف و واکاوی متون مربوط به موضوع از آیت الله جوادی و مرحوم آشتیانی در همنوایی با آنها کوشش می شود تا از روش ایشان که تلفیق مؤمنانه ی مباحث با متون ایمانی است، استفاده گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role and Contribution of Intellect in Understanding the Quran from Ayatollah Javadi Amoli's Viewpoint and Allameh Seyyed Jalal-al-Din Ashtiyani

نویسندگان English

MohammadHasan Haji Naji 1
Alireza Fazeli 2
1 PhD candidate in Islamic Philosophy and Theology, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Literature and Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran
چکیده English

This study initially elucidates the understanding of two contemporary theologians—both educated at the Islamic Seminary (Hawza) in Qom, Iran, in the recent century—regarding the concept of Intellect. It then explores their seemingly unified perspective on the role of intellect in comprehending the various levels of the Quran. Additionally, it critiques the viewpoint known as the “School of Separation” (Maktab-e Tafkik) from their perspective. The School of Separation begins with the distinction between Divine and human knowledge and, through its specific definition of intellect, assigns little significance to the role of non-infallible human intellect in understanding the Quran. According to the statements and understanding of these two theologians, there appear to be criticisms of the School of Separation, including the suspension of knowledge and the impossibility of engaging with the text with an empty mind. This paper also critiques the roots of the School of Separation, which is rooted in Akhbarism. In this study, while describing and analyzing Ayatollah Javadi Amoli's and Ashtiyani's works regarding the subject matter, efforts, in conformity with them, are made to utilize their method of faithfully integrating discussions with religious texts.

کلیدواژه‌ها English

intellect
religious texts
School of Separation (Maktab-e Tafkik)
Great Ayatollah Javadi Amoli
Seyyed Jalal-al-Din Ashtiyani
contemporary philosophers of Islamic Seminary (Hawza) in Qom
ارشادی نیا، محمدرضا (1382). نقد و بررسی نظریه تفکیک. قم: بوستان کتاب.
آشتیانی، سید جلال الدین (1357). "مقدمه بر شرح دعای عرفه" ملا محمد علی فاضل، نشریه مطالعات اسلامی، شماره 26و27 .صص 129-65.
ــــــــ، (1367). "معرفت و علم در کتاب و سنت"، نشریه فرهنگ، شماره 2و3. صص 41-5.
ــــــــ، (1374). "نضج الهیات مستند به بحث و درس و توجه به سلطان وجود است"، نامه فرهنگ، شماره 18 .صص 45-40
 ــــــــ، (1378). منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ــــــــ، (1386). مقدمه مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه. روح الله موسوی الخمینی. تهران: موسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
ــــــــ، (1387الف). هستی از نظر عرفان و فلسفه. قم: بوستان کتاب.
ــــــــ، (1387ب). نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی. قم: بوستان کتاب.
ــــــــ، (1381). شرح بر زاد المسافر. قم: بوستان کتاب.
ــــــــ، (1384). "پیرامون تفکر عقلی و فلسفی در اسلام" و "ختم ولایت در اندیشه ابن عربی"، چاپ شده در جلال حکمت و عرفان. تدوین از محمد جواد صاحبی. قم: نشر احیاگران.
جوادی آملی، عبدالله (1386). سرچشمه اندیشه. قم: اسراء.
ــــــــ، (1389). هدایت در قرآن. قم: اسراء.
ــــــــ، (1389ب). قرآن در قرآن. قم: اسراء.
ــــــــ، (1390). تسنیم. قم: اسراء.
ــــــــ، (1390ب). معرفت شناسی در قرآن. قم: اسراء.
ــــــــ، (1391). انتظار بشر از دین. قم: اسراء.
ــــــــ، (1391ب). آفاق اندیشه. قم: اسراء.
ــــــــ، (1392). شریعت در آینه معرفت. قم: اسراء.
ــــــــ، (1392ب). مهر استاد. قم: اسراء.
ــــــــ، (1393). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: اسراء.
ــــــــ، (1393ب). شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی. قم: اسراء.
ــــــــ، (1394). دین شناسی. قم: اسراء..
حسنی، سیدحمیدرضا (1389). عوامل فهم متن. تهران: انتشارات هرمس.
حکیمی، محمدرضا (1388).مکتب تفکیک. قم: انتشارات دلیل ما.
سید رضی (1379). نهج البلاغه. تهران: ستاد اقامه نماز
فارابی، ابونصر (1890م). الثمره المرضیه فی بعض الرسالات الفارابیه. تصحیح فریدرخ دیترصی، لیدن: بریل. ‏
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1383). شرح اصول الکافی. عنی بتصحیحه محمد خواجوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
ــــــــ، (1388). سه رساله فلسفی. مقدمه سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.
ــــــــ، (1390). الشواهد الربوبیه. تحقیق و مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.