نسیم خرد

نسیم خرد

تأملی بر دیدگاه علامه طباطبایی در فرآیند صدور عمل اختیاری

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار حکمت عملی، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ایران، تهران.
چکیده
تحلیل فرآیند عمل اختیاری انسان از مباحث جدید فلسفه عمل است. مسأله اصلی این مقاله آن است که سخنان پراکنده علامه طباطبایی در این موضوع را به گونه‌ای سامان دهد که نسبت آن اولاً با نظریة اعتباریات و ثانیاً با رویکرد وجودی علامه که برآمده از حکمت متعالیه است، روشن شود. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی به سراغ آثار مکتوب علامه رفته است. نوآوری مقاله عبارتست از :1. دیدگاه علامه منطبق با مبانی دیگر او تنظیم شده است. 2. با توجه به این نظریه، به برخی پرسش‌های جدی عرصه «عمل» پاسخ‌هایی نوین ارائه شده است. 3. شکاف بین نظر و عمل، با استناد به نظریه اعتباریات و چگونگی جمع میان عوامل شناختی و غیرشناختی در فرآیند تحقق عمل، تبیین شده است. 4. نقدهایی به دیدگاه علامه وارد شده است. یافته‌های پژوهش: علامه با دخالت دادن حقیقت اعتبار در فرآیند تحقق فعل اختیاری، توانست شکاف بین نظر و عمل را با شیوه‌ای نوین مرتفع سازد. همچنین مفهوم «التفات» نقش محوری در اتصال بین مبادی غیرمعرفتی و معرفتی عمل دارد. با این حال به نظریه علامه دو اشکال وارد است: نخست آنکه باید به جای اعتبار ضرورت وجود از اعتبار ضرورت ایجاد استفاده کرد و دیگر آنکه اعتبار حسن بر اعتبار وجوب مقدم است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Reflection on the Process of Voluntary Action from Viewpoint of Allameh Tabatabaʼi

نویسنده English

Abdollah Mohammadi
Assistant Professor of Practical Wisdom, Iranian Wisdom and Philosophy Research Institute, Tehran, Iran.
چکیده English

The analysis of the process of human voluntary action is a contemporary issue in the philosophy of action. This study aims to organize the scattered remarks of Allameh Tabatabaʼi on this subject to clarify their relationship, firstly, with the theory of iʻtibārīāt (conventionalities) and, secondly, with Transcendent Wisdom (al-Hikmat al-Mutaʻāliyah). This study employs a descriptive-analytical method to examine his works. The innovations of this study include: 1. Aligning Allameh Tabatabaʼiʼs views with his other foundational principles. 2. Providing novel responses to serious questions about action based on this theory. 3. Explaining the gap between cognition and action by referencing the theory of iʻtibārīāt and how to reconcile cognitive and non-cognitive factors in the realization of action. 4. Presenting critiques of his views. The findings of this study indicated that, by incorporating iʻtibār (conventionality) into the process of realizing voluntary action, he could resolve the gap between cognition and action in a novel way. Additionally, the concept of attention (Iltifāt) plays a major role in connecting non-cognitive and cognitive principles of action. However, two critiques are raised against his theory: first, instead of iʻtibār of the necessity of existence, iʻtibār of necessity should be employed, and second, that the iʻtibār of goodness precedes the iʻtibār of necessity.

کلیدواژه‌ها English

voluntary action, iʻtibārīāt (conventionalities), the gap between cognition and action, cognitive factors, non-cognitive factors, Allameh Tabatabaʼi
قرآن کریم.
ابنسینا، حسین بن عبدالله، (1362)، الشفاء، الطبیعیات، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
ارسطو، (1385)، اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران، طرح نو.
جعفری، محمدتقی، (1394)، جبر و اختیار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار علامه جعفری.
حسینزاده، محمد، و فیاضی، غلامرضا، (1394)، تأملی در ادله ضرورت علّی، معرفت فلسفی، سال دوازدهم، بهار ، صص51-72.
حسینی طهرانی، سیدمحمد حسین، (بیتا) مهر تابان قم: باقرالعلومƒ، (طبع قدیم)،
خوئی، ابوالقاسم،(بیتا)، اجود التقریرات، تقریرات درس آیتالله نائینی، قم، مصطفوی.
ذاکری، مهدی، (1394)، درآمدی به فلسفه عمل، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
سبزواری، ملاهادی، (1369ش – 1379ش ) شرح المنظومة، تصحیح و تعلیق آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی، تقدیم و تحقیق مسعود طالبی،تهران، نشر ناب، چ1.
صدرالمتألهین، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة،(1981)، بیروت، دار احیاء التراث.
ــــــ، (1354)، المبدأ و المعاد، تصحیح سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ــــــ ، (1375)، مجموعه رسائل فلسفی، تهران، حکمت.
صدیق، رحمتالله، (1373)، تاریخچۀ جامعه‌شناسی، تهران: سمت.
طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1388)، بررسیهای اسلامی، قم، بوستان کتاب.
ــــــ، (1371)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: اسماعیلیان.
ــــــ، (1428ه.ق)، رسالة الاعتبارات، مندرج در مجموع رسائل علامه طباطبایی، تحقیق صباح ربیعی، قم، نشر باقیات، چاپ اول.
ــــــ، (1387)، فلسفه رئالیسم، قم، بوستان کتاب.
ــــــ، (1427)، تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن، تصحیح علی‌اصغر ارادتی، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
ــــــ، (1419ه.ق) رسائل توحیدیه، بیروت، موسسه النعمان، رسالة الوسائط.
ــــــ، (بیتا) نهایة الحکمه، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوازدهم.
عبدالهی، مهدی، (1402)، نظریه کنش جان سرل، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
عبودیت، عبدالرسول، (1391)، درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
فیاضی، غلامرضا، (1388)، جبر فلسفی از نگاه قاعده ضرورت سابق، آیین حکمت، 1388، ش2، ص35-67.
ــــــ، (1386)، تعلیقه بر نهایة الحکمة، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی،(1366)، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
هاشمی، سیدمحمود، (1996) بحوث فی علم الاصول، تقریرات درس آیتالله سیدمحمدباقر صدر، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی.
Searl, John, (2001) Rationality in Action, Cambridge (Massachusetts) :The MIT Press.