نسیم خرد

نسیم خرد

تأملی در ادله عقلی حکیم محمدتقی آملی در عینیت ذات و صفات

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
چکیده
یکی از بحث‌هایی که از دیرباز میان حکما مطرح بوده، نحوۀ اتصاف ذات الهی به صفات اوست. متکلمان، فلاسفه و عرفا با تأمل در این مسئله و توجه به آیات و روایات به دیدگاه‌های مختلفی رسیده‌اند. در میان فلاسفه سه گرایش عمده در این مسئله به چشم می‌خورد: نخست؛ نفی صفات از ذات خداوند و تأویل آن به نفی نقیض آن از ساحت قدسی ربوبی، یعنی وقتی خداوند به وصف عالم متصف می‌شود، در واقع جهل از خداوند سلب می‌شود. دوم؛ اتحاد مفهومی صفات الهی و ترادف آن‌ها به این معنا که وقتی کمالی مانند علم بر خدا ثابت می‌شود، در واقع سایر کمالات نیز برای خداوند ثابت شده است؛ بر این اساس، در موجوداتی مانند انسان، معنای علم غیر از قدرت است، اما در خداوند متعال علم بر همان معنایی دلالت دارد که قدرت بر آن دلالت دارد. سوم؛ تغایر مفهومی صفات الهی و عینیت مصداقی آن با واجب تعالی. فیلسوف معاصر، مرحوم حکیم محمدتقی آملی با اعتقاد به نظریه سوم، ادله فراوانی را در کتاب ارزشمند درر الفوائد بیان نموده است. مقالۀ حاضر، با روش عقلی- تحلیلی به بیان و بررسی ادلۀ ایشان پرداخته و چنین نتیجه گرفته که ادلۀ مزبور برای اثبات نظریه عینیت کافی نیست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A reflection on the intellectual arguments of Hakim Mohammad Taqi Amoli in the objectivity of the essence of attributes

نویسنده English

Seyyed Abazar Nabaviyan
Assistant Professor, Department of Theoretical Foundations of Islam, University of Islamic Education, Qom, Iran
چکیده English

One of the debates that has been discussed among sages for a long time is how to attribute God's nature to His attributes. The theologians, philosophers and mystics have come to different views by reflecting on this issue and paying attention to the verses and traditions. Among the philosophers, there are three main trends in this issue: firstly, the negation of the attributes of God's essence and its interpretation as the negation of its opposite from the sacred domain of God, that is, when God is described as the attribute of the universe, in fact, ignorance is removed from God. Second, the conceptual unity of divine attributes and their synonyms in the sense that when a perfection like knowledge is proven to God, in fact, other perfections are also proven to God, based on this in beings like humans; The meaning of knowledge is different from power, but in God Almighty, knowledge implies the same meaning as power implies. Third, the conceptual difference between divine attributes and its exemplary objectivity with Wajib Ta'ala.Believing in the third theory, the contemporary philosopher late Hakim Mohammad Taghi Amoli has expressed many proofs in his valuable book Derr al-Fawad. In this article, his proofs have been discussed and analyzed with a rational analytical method, and it has been concluded that the said proofs are sufficient to prove the theory of objectivity. is not.

کلیدواژه‌ها English

Objectivity
essence
attributes
true
additional attributes
simplicity
Mohammad Taghi Amoli
آشتیانی، سیدجلال‌الدین، 1378ش، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، قم مرکز نشر دفتر تبلیغات اسلامی
آملی، محمد تقی، 1377ق، دررالفواید، تهران، نشر الکتاب
ابن سینا، 1375ش، الاشارات والتنبیهات جلد3، قم، نشر البلاغه
ــــــــ، 1387ش، الاهیات من کتاب الشفاء، قم، بوستان کتاب
ــــــــ، 1391، التعلیقات، تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران،
ــــــــ، 1363، المبدأ و المعاد، تهران، موسسه مطالعات اسلامی
اشعری، ابوالحسن، 1369ق، مقالات الاسلامیین ج1، قاهره، نشر مکتبه النهضه المصریه
بهمنیار، 1393ش، التحصیل، تهران، نشر دانشگاه تهران 6
جوادی آملی، عبدالله، 1372ش، شرح حکمت متعالیه، ج6، نشر الزهراء
رازی، فخرالدین، 1420ق، المطالب العالیه من العلم الهی، جلد3، بیروت دارالکتب العربی
سبزواری، هادی، 1413ق، شرح المنظومه، تهران، نشرناب
ــــــــ ، 1361ش، اسرارالحکم، تهران، نشرمولا
سهروردی، شهاب الدین، 1373ش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، جلد1، تهران، نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
ــــــــ ، 1397ق، سه رساله از شیخ اشراق، تهران، نشر انجمن شاهنشاهی
شهرستانی، محمد، الملل و النحل ج1، 1381ق، قاهره، بی نا
شیرازی صدرالدین، 1378ق، الحکمة المتعالیة، ج6، قم، چاپ مصطفوی
عبدالجبار، شرح الاصول الخمسه، 1408ق، قاهره، نشر مکتبه وهبه
طباطبایی، محمدحسین، 1420ق، نهایة الحکمة، قم، موسسه نشر اسلامی