نسیم خرد

نسیم خرد

چرایی و چیستی اجتهاد در فلسفه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
2 دانش آموخته دکتری فلسفه تطبیقی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
3 دانشیار گروه فلسفه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
چکیده
موفقیت در فلسفه‌آموزی منوط به رعایت ضوابطی است که تنقیح آنها - در واقع - ترسیم نوعی روش‌شناسی در حوزه فلسفه‌ورزی است. گرچه فیلسوفان مسلمان خود به هنجارهای فلسفه‌آموزی پرداخته‌اند، امّا کلام ایشان، معمولاً ناظر به شرایط معنوی فلسفه-آموزی بوده و در آن به ضوابط آموزشی کمتر پرداخته شده است. علاوه براین، به اقتضاء شرایط کنونی، معیارهای آموزشی گذشتگان نیازمند بروزرسانی است. این مقاله تلاشی است برای تنقیح روش‌شناسی فلسفه‌‌آموزی در حوزه فلسفه اسلامی. بدین منظور، مقاله پیش‌رو، نخست به ضرورت فلسفه‌آموزی توجه داده و نشان داده است که با توجه به فضای حاکم بر دانش فلسفه، این ضرورت جز با نیل به اجتهاد تأمین نخواهد شد و سپس، کوشیده است با تتبع در آثار گفتاری و نوشتاری برخی از برجسته‌ترین فیلسوفان مسلمان معاصر، تصویر روشنی از چیستی اجتهاد در فلسفه ارائه دهد که در آن، اجتهاد را به مهارت‌های پنجگانه‌ای تحویل برده‌ شده است، که عبارت‌اند از: 1) نگاه منطقی خُرد و کلان، 2) منبع‌شناسی، 3) تسلط بر منابع، 4) نگاه تاریخی/تحلیلی و 5) نوآوری و خلاقیت. در نهایت، پس از بازشناسی اجتهاد بر اساس این شاخصه‌ها، تمرکز بر ویژگی سوم را به عنوان راهکار نیل به اجتهاد معرفی شده و به اختصار توضیح داده شده است که چگونه می‌توان از این طریق به اجتهاد نائل شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Why and What of Ijtihad in Philosophy

نویسندگان English

Mohammadreza Noormohammadi 1
Sayyedhojjatollah Fghihi 2
Hossein Ahmadi 3
1 Assistant Professor, Department of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
2 PhD in Comparative Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

Success in philosophy-research depends on following the criteria on the three sides of the teacher, the student, and the textbook. Finding these criteria is actually drawing a kind of methodology in the field of philosophy. Although Muslim philosophers themselves have addressed the norms of philosophy education, their descriptions in original philosophical texts usually refers to the spiritual conditions of Philosophy education, and educational standards are less discussed in them. According to the current situation, these educational standards of the past need to be updated. This article is an attempt to revise the methodology of philosophical research in the field of Islamic philosophy. For this purpose, I have first paid attention to the necessity of learning philosophy and have shown that according to the identity of philosophy, this necessity will not be satisfied except by achieving "ijtihad" (to be expert). Then, I have tried to provide a clear picture of what ijtihad is in philosophy by following the spoken and written works of some of the most prominent contemporary Muslim philosophers, in which ijtihad has been delivered to five skills, which are From: 1) micro and macro logical view, 2) sourceology, 3) mastery of resources, 4) historical/analytical view, 5) innovation and creativity. After recognizing ijtihad based on these indicators, I have introduced focusing on the third feature as a way to achieve ijtihad and Briefly I have explained how In this way, Ijtihad was achieved.

کلیدواژه‌ها English

Ijtihad, methodology, Islamic philosophy, contemporary philosophers
ابنسینا، حسین بن عبدالله، (1385 الف)، النفس من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسنزاده آملی، قم: بوستان کتاب.
ــــــ، (1385 ب)، الهیات من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسنزاده آملی، قم: بوستان کتاب.
ــــــ، (1396)، الإشارت و التنبیهات، تحقیق مجتبی زارعی، قم: بوستان کتاب.
تهرانی، سیدعلی، (1392)، زمهر افروخته، تهران: سروش.
جوادی آملی، عبدالله، (1382)، رحیق مختوم، قم: اسراء.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1419ق) توحید علمی و عینی، مشهد: علامه طباطبائی.
زنوزی، علی بن عبدالله، (1397)، مجموعه آثار آقاعلی مدرس (ج5)، تصحیح کمیته احیاء و تصحیح آثار مجمع عالی حکمت اسلامی، قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.
سرل، جان، (1396) درآمدی کوتاه به فلسفۀ ذهن، ترجمه محمد یوسفی، تهران: نشر نی.
سهروردی، شهاب الدّین، (1388) مجموعه مصنفات شیخ اشراق (ج2)، تصحیح هانری کربن و دیگران، ج2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
الشیرازی، صدرالدین محمد، (1368) الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة (ج1، 5، 6) قم: مکتبة المصطفوی.
ــــــ، (1381) المبدأ و المعاد(ج1)، تصحیح، تحقیق و مقدمه محمد ذبیحی و جعفر شاه نظری، ویراستار: مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ــــــ، (1392) تعلیقه بر شرح حکمت اشراق(ج2)، تصحیح، تحقیق حسین ضیائی تربتی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1388) نهایۀ الحکمۀ(ج3)، تصحیح و تعلق غلامرضا فیاضی، قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
ــــــ، (1394) نهایۀ الحکمۀ، تصحیح غلامرضا فیاضی، قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
عبودیت، عبدالرسول، (1387) نظام حکمت صدرایی(2)؛ تشکیک در وجود، قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
ــــــ، (1388) درآمدی به نظام حکمت صدرایی(ج1)، تهران و قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت) و موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
ــــــ، (1391) درآمدی به نظام حکمت صدرایی(ج3) ، تهران و قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت) و موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
فیاضی، غلامرضا، (1383) جزوه سال اول تدریس اسفار؛ سال اول، چاپ نشده.
ــــــ، (1388) هستی و چیستی در مکتب صدرائی، تحقیق و نگارش حسینعلی شیدان شید، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ــــــ، (1389) علم النفس فلسفی، تحقیق و تدوین محمدتقی یوسفی، قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
کاپلستون، فردریک (1380) تاریخ فلسفه(1)؛ یونان و روم، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، تهران: سروش.
مرکز پژوهشی دائرة المعارف علوم عقلی اسلامی (1390) المعجم الموضوعی للفلسفة (ج3)، قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصباح یزدی، محمدتقی، (1378) آموزش فلسفه (ج1)، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی، (1376 الف) مجموعه آثار استاد شهید مطهری(ج5)، تهران: صدرا.
ــــــ، (1376 ب) مجموعه آثار استاد شهید مطهری(ج24)، تهران: صدرا.
نبویان، سید محمد مهدی (1397) جستارهایی در فلسفه اسلامی: مشتمل بر آراء اختصاصی آیت الله فیاضی (ج2)، قم: حکمت اسلامی.
ویلیامسون، تیموتی، (1403) روش فلسفه؛ از کنجکاوی عمومی تا استدلال منطقی، ترجمه حمید قنبری، تهران: نگاه معاصر.
یزدانپناه، سیدیدالله، (1393) جزوه سال دوم دروس خارج نهایه، جلسه 110، چاپ نشده.