نسیم خرد

نسیم خرد

علم خداوند به جزئیات از دیدگاه سهروردی و ملاصدرا

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوه سطح چهار فلسفه اسلامی، مرکز تخصصی فلسفه اسلامی، حوزه علمیه، قم، ایران
2 استادیار گروه فلسفه، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران
چکیده
مسئله علم خدا به جزئیات یکی از موضوعات مهم مباحث خداشناسی فلسفی است. این موضوع از ناحیه فیلسوفان متعددی از جمله حکیم سهروردی و ملاصدرا مورد بحث قرار گرفته است. شیخ اشراق با اثبات علم حضوری خداوند به جزئیات توانست مهمترین اشکال علم الهی به جزئیات را یعنی تغییر و تجدد را در مادیات مرتفع نماید. از نظر وی در مقام حضور ممکن نزد واجب، تغییر و سکون تفاوتی نخواهد داشت. همچنین ملاصدرا از بساطت وجودی واجب که حاوی همه کمالات اشیاء در مرتبه ذات است علم به مخلوقات را اثبات نمود، پس واجب تعالی در مقام ذات خویش، به مخلوقات به همه روابط ، نسبت ها و نظام های حاکم میان آنها علم دارد چون حقیقت علم، چیزی جز حضور مجرد نزد مجرد نیست. دیدگاه هر یک از این دو حکیم در این موضوع دارای چالش هایی است که در این مقاله به آنها اشاره و تطبیق می شود. نیز در این نوشتار به طرح رهیافتی نو در زمینه علم الهی که همان «علم بلا معلوم» است از میرزا مهدی اصفهانی(ره) اشاره خواهیم کرد. علم بلامعلوم در واقع همان علم الهی است که برخلاف علم بشری متعلق به هیچ معلومی نبوده و فراتر از تمام معلومات موجود شده یا نشده است. در این صورت خداوند به بی نهایت معلوم حاصل شده و نشده علم دارد. اینگونه پندار، علم الهی را محدودمند به سپهر معلوم ها نکرده و از کران مندی معلوم ها بر تارک علم الهی گزندی نخواهد رسید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Allah’s Knowledge on Particulars from Suhrawardi’s and Mulla Sadra’s Views

نویسندگان English

MuhammadSadeq Farzam 1
Ahmad Shah goli 2
1 Scholar of the fourth level of Islamic philosophy, specialized center of Islamic philosophy, seminary, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Philosophy, Hikmat and Philosophy Research Institute of Iran, Tehran, Iran
چکیده English

The issue of Allah’s knowledge of particulars is one of the significant topics in philosophical theology. This subject has been discussed by various philosophers, including Hakim Suhrawardi and Mulla Sadra. Shaykh al-Ishraq, by proving Allah’s immediate knowledge of particulars, managed to resolve the major problem of divine knowledge of particulars, namely the change and renewal in material things. According to him, in the presence of the possible before the necessary, change and stillness make no difference. Similarly, Mulla Sadra, by asserting the simplicity of the necessary being, which contains all the perfections of things in its essence, proved knowledge of the creatures. Thus, the necessary being, in its essence, has knowledge of the creatures and all the relations, proportions, and systems governing them, because the reality of knowledge is nothing but the presence of the immaterial before the immaterial. The views of these two philosophers on this subject have challenges that will be addressed and compared in this study. Additionally, the study will introduce a new approach to divine knowledge, which is “knowledge without the known.” This concept of knowledge without the known is essentially divine knowledge that, unlike human knowledge, is not related to any known object and transcends all existing or non-existing knowns. In this way, Allah has knowledge of infinite knowns, whether they have come into existence or not. This perspective does not limit divine knowledge to the realm of knowns, and the finitude of knowns does not affect the pinnacle of divine knowledge.

کلیدواژه‌ها English

knowledge without the known
Divine knowledge
knowledge of particulars
Suhrawardi
Mulla Sadra
  1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین، 1372ش، ماجرای فکر فلسفی در فلسفه اسلامی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  2. ابن سینا، حسین بن عبدالله، 1404ق، التعلیقات، بیروت: مکتبه الاعلام الاسلامی.
  3. سهروردی، شهاب‌الدین یحیی، ‏‏1375 هـ ش‏، التلویحات اللوحیه و العرشیه، چاپ دوم‏، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، تهران.
  4. ــــــــ، 1396، الحکمه الاشراقیه مع تعلیقات صدرالدین شیرازی، چاپ اول، انتشارات ادیان و مذاهب، قم.
  5. ــــــــ، 1375هـ ش، المشارع و المطارحات، چاپ دوم، ‏ موسسه مطالعات وتحقیقات فرهنگى، تهران.
  6. ــــــــ‏، 1375 هـ ش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق‏، تصحیح و مقدمه: هانرى کربن و سید حسین نصر و نجفقلى حبیبى‏، چاپ دوم‏، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى تهران.
  7. صدرالدین، محمد بن ابراهیم، 1360 هـ ش، أسرار الآیات‏، انجمن حکمت و فلسفه‏، تهران.
  8. ــــــــ، 1371 هـ ش، التصور و التصدیق، چاپ‏ پنجم‏، انتشارات بیدار، قم.
  9. ــــــــ، 1981م، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم، ‏ دار احیاء التراث، بیروت.
  10. ــــــــ، 1360 هـ ش، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة، چاپ دوم، ‏ المرکز الجامعى للنشر، مشهد.
  11. ــــــــ، ‏1361 هـ ش، العرشیة، تصحیح و تصحیح غلامحسین آهنین، انتشارات مولى، تهران.
  12. ــــــــ، بی تا، المبدأ و المعاد، مقدمه و تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، پیشگفتار سید حسین نصر، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
  13. ــــــــ، 1389، الواردات القلبیة فی معرفة الربوبیة، تحقیق تصحیح و ترجمه صدر حاج سید جوادی، احمد، دایرة المعارف تشیع، چاپ پنجم، نشر شهید سعید محبی، تهران.
  14. ــــــــ، 1361، ایقاظ النائمین، به کوشش محسن مؤیدی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران.
  15. ــــــــ، 1422 هـ ق، شرح الهدایة الاثیریة، چاپ اول، موسسة التاریخ العربى، ‏ بیروت.
  16. ــــــــ، 1363هـ، مفاتیح الغیب‏، مقدمه و تصحیح از محمد خواجوى، چاپ اول، موسسه تحقیقات فرهنگى، تهران.
  17. غروی اصفهانی، میرزا مهدی، بی تا، معارف القرآن. تحقیق شیخ مهدی خاتمی، چاپ محمد اسماعیل مدرس غروی.
  18. ــــــــ، هناک، بی تا، تقریرات به قلم شیخ محمود حلبی، نسخه خطی کتابخانه ی آستان قدس رضوی.
  19. ــــــــ، 1395، انوار الهدایة، تحقیق موسسه معارف اهل بیت، قم.
  20. مصباح یزدی، محمد تقی، 1378، آموزش فلسفه، تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر، شرکت چاپ و نشر بین الملل.