نسیم خرد

نسیم خرد

آموزش فلسفه در حوزه‌های علمیه بر اساس مراحل سلوک عقلی از ظاهر عالم به باطن آن

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح چهارحوزۀ علمیه، قم، ایران.
چکیده
معمولاً طلاب فلسفه که در آغاز کتابی همچون بدایة الحکمة، با مبحثی همچون اصالت وجود و اعتباریت ماهیت روبرو می‌شوند، با این چالش مواجهند که فایدۀ خواندن این مباحث چیست؟ در پاسخ گفته‌اند که این مباحث برای فهم عقائد و حکمت اسلامی و ... است. لکن چون ارتباط میان این غایت، و زنجیرۀ مباحث کتاب فلسفی تبیین نمی‌گردد، آشفتگی ذهنیشان تسکین نمی‌یابد که این نشان از باقی ماندن آن رخنهٔ ذهنی است. مسألۀ نوشتار حاضر این است که «محتوای آموزشی فلسفه را چگونه سامان دهیم تا طلاب این علم، نیاز به هر مطلب را احساس کنند و با تلاش ذهنی خود سعی در دستیابی به پاسخ آن داشته باشند؟» این تحقیق که از نوع کاربردی می‌باشد، با اصل موضوع انگاشتن این مبنا در علوم تربیتی که روش سازماندهی منطقیِ مبتنی بر «ساختار دانش» را متناسب با نیازهای یادگیرنده نمی‌ داند، با عطف توجه به کتاب بدایة الحکمة و روش توصیفی – تحلیلی به این نتیجه رسیده است که اگر بخواهیم زنجیرهٔ مباحث فلسفه مبتنی بر نظام نیازهای یادگیرنده سامان داده شوند، باید در آموزش فلسفه، سیر مباحث از محسوس به انتزاعی و از معقول اولی به معقول ثانی تنظیم گردد که ترتّب ادراک آنها بر یکدیگر ملموس شود تا ذهن مخاطب با آن درگیر شده و بتواند فعّالانه در فرآیند یادگیری مشارکت کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Teaching Philosophy in Seminary Schools based on the Stages of Intellectual Wayfaring from the Outward of the Universe to its Inward

نویسنده English

Abolhasan Bayati
Scholar of the four fields of science, Qom, Iran.
چکیده English

Usually, the students of philosophy, who encounter a discussion like ‘principality of existence’ and ‘conventionality of quiddity’ in the beginning of a book like Bidāyat al-Ḥikma, face the challenge of what the use of such discussions are. In answering this question, it is said that such discussions are used for understanding the Islamic doctrines and Hikmat,[1] and the like. However, since there is no mention of the link between this end and the chain of discussions in philosophical books, the students’ confusion is not settled, which shows the persistence of that mental interstice. The question in the present article is as follows: “How can we organize the educational materials of philosophy to make the students of this discipline feel a need for any material and attempt to access the answer with their mental efforts?” This study, as an applied one, assumes as a principle in the educational sciences the idea that the logical organization based on ‘structure of knowledge’ is not proper for the needs of the learner. It then concludes, by considering the materials in Bidāyat al-Ḥikma and the descriptive-analytical method, that we must adjust the discussions from sensible to abstract and from primary intelligible to secondary intelligible facts, if we want to organize the chain of philosophical discussions based on the system of the learner’s needs. In this way, the order of understanding the materials becomes more tangible so that the addressee’s mind is involved in it and he/ she can actively participate in the learning process.

کلیدواژه‌ها English

Islamic philosophy
transcendental Hikmat
teaching philosophy
philosophical issues
curriculum
  1. قرآن کریم.
  2. آمدی، عبد الواحد بن محمد. (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم (ج ۱–1). قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  3. ‏‫ابن‌سینا، حسین بن عبد الله. (1359). عیون الحکمه (ج ۱–1). بیروت: دار القلم.
  4. ‏‫اعرافی، علیرضا. (۱۳۹۱). بررسی فقهی فلسفه‌ورزی و فلسفه‌آموزی. (سیدنقی موسوی، محقق). قم: مؤسسه فرهنگی هنری اشراق و عرفان.
  5. ‏‫بیاتی، ابوالحسن؛ و خندق آبادی، مجتبی. (۱۴۳۳). تأملی پیرامون هویت نیاز. فصلنامۀ تخصصی مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، (6 و 7).
  6. ‏‫شریف الرضی، محمد بن حسین. (1414). نهج البلاغة (صبحی صالحی) (ج ۱–1). قم: هجرت.
  7. شهرزوری، محمد بن محمود. (1385). رسایل الشجره الالهیه فی علوم الحقایق الربانیه (ج ۱–3). تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  8. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1363). مفاتیح الغیب (ج ۱–1). تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
  9. ــــــــ، محمد بن ابراهیم. (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (ج ۱–9). قم: مکتبة المصطفوی.
  10. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1385). نهایة الحکمة. (غلامرضا فیاضی، محقق) (ج ۱–4). قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  11. ــــــــ، (1390). المیزان فی تفسیر القرآن (ج ۱–20). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  12. ــــــــ، (۱۴۲۶). ‏بدایة الحکمة. (عباس علی زارعی سبزواری، مصحح) (ج ۱–1). قم: انتشارات جامعۀ مدرسین.
  13. قیصری، داود بن محمود. (۱۳۷۵). شرح فصوص الحکم. (سید جلال الدین آشتیانی، مصحح) (ج ۱–1). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (ج ۱–28). قم: صدرا.
  15. ملکی، حسن. (۱۳۸۳). برنامه‌ریزی درسی (راهنمای عمل) (ویرایش 2). مشهد: پیام اندیشه. (نشر اثر اصلی ۱۳۸۰).
  16. هرگنهان، بی. آر.؛ و اُلسون، متیو اچ. (۱۳۸۶). مقدمه ای بر نظریه های یادگیری. (علی اکبر سیف، مترجم) (ویرایش هفتم، ج ۱–1). تهران: دوران. (نشر اثر اصلی ۱۳۷۴).
  17. واسطی، عبدالحمید. (۱۳۸۹). راهنمای تدریس (ج ۱–1). مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.
  18. واعظی، ‌اصغر؛ و قائدی، ‌اسماعیل. (۱۳۹۳). سطوح، مؤلفه‌ها و کارکردهای دور هرمنوتیکی. فلسفه، 30 (42)، 107-125.