نسیم خرد

نسیم خرد

تحلیل و بررسی تفسیر میرداماد از روایات معرفةالله‌بالله

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته سطح چهار حوزه علمیه، قم، ایران.
چکیده
میرداماد، در شرح روایت «اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ...»، دو تفسیر ذکر کرده است؛ حاصل تفسیر اول این است که اگر معرفت خدا با وساطت ممکنات و استشهاد به ماسوی‌الله حاصل شود، «معرفةالله‌بالله» نیست؛ اما اگر معرفتی حاصل از توجه به طبیعت وجود باشد و از طبیعت وجود، وصول به معرفت حق تعالی محقق گردد، در این صورت «معرفةالله‌بالله» حاصل شده است. او در تفسیر دوم، این نوع معرفت را به شناخت خدا به واسطۀ جمیع صفات کمالی که عین ذات حق هستند و زائد بر ذات نیستند، توضیح ‌می‌دهد؛ اما این دو تفسیر، علاوه بر ناسازگاری با مبنای اصالت ماهیت ایشان، با محتوا و سیاق این روایت و روایات دیگری که با این مضمون ذکر شده است نیز هم‌خوانی ندارد. این نوشتار در صدد است تا با روش تحلیلی-توصیفی به تحلیل و بررسی دیدگاه ایشان در این زمینه بپردازد. آنچه پرداختن به این مسأله را مهم می‌کند اینست که اولاً دیدگاه ایشان با این تفصیل در جای دیگری ذکر نشده و ثانیاً این بررسی، جایگاه فلسفه را در تبیین و تفسیر متون دینی روشن‌تر می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Analysis and Examination of Mir Damad’s Interpretation of the Narrations on “Maʿrifat Allāh bi-Allāh” (Knowing Allah through Allah)

نویسنده English

sajjad Zeyaee
The educated level of four seminaries, Qom, Iran.
چکیده English

Mīr Dāmād, in his commentary on the narration “iʿrifū Allāha bi-Allāh…” (Know Allah through Allah), presents two interpretations. According to the first interpretation, if Allah’s knowledge is acquired through intermediaries—by referring to contingent beings (mumkināt) and testifying through what is other than Allah (mā siwā Allāh)—it does not constitute Maʿrifat Allāh bi-Allāh. However, if knowledge arises from attentiveness to the nature of existence and one attains Divine knowledge through this nature, then maʿrifat Allāh bi-Allāh is realized. In his second interpretation, he explains this form of knowledge as recognizing Allah through all the attributes of perfection (ṣifāt kamālī), which are identical to the Divine Essence and not extrinsic to it. Nevertheless, these two interpretations are not only inconsistent with Mīr Dāmād’s philosophical principle of the primacy of quiddity (iṣālat al-māhiyya), but they also fail to align with the content and context of this narration as well as other related reports. This study analyzes and examines Mīr Dāmād’s perspective using a descriptive-analytical method. The significance of addressing this issue lies in two key points: first, his detailed interpretation has not been explicitly mentioned elsewhere, and second, this study further clarifies the role of philosophy in interpreting and explicating religious texts.

کلیدواژه‌ها English

Divine knowledge
Maʿrifat Allāh bi-Allāh
Mīr Dāmād (Mir Muhammad Baqir Astarabadi)
existence (wujūd)
the Attributes of the Essence (ṣifāt dhātiyya)
  1. قرآن کریم

    1. نهج البلاغه
    2. ابن بابویه قمی، محمد بن علی(1367). من لا یحضره الفقیه. مترجم؛ علی اکبر غفاری. چاپ اول. تهران. نشر صدوق.
    3. ــــــــ، (1398ق). التّوحید. چاپ اول. قم. جامعه مدرسین.
    4. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی(1404ق). تحف العقول. قم. جامعه مدرسین.
    5. افشارپور، مجتبی(1396). برهان معرفت نفس بر اثبات وجود خدا در الهیات صدرایی. چاپ اول قم. مجمع عالی حکمت.
    6. امین عاملی، سید محسن(1421ق). اعیان الشّیعة. بیروت. انتشارات دار التعارف.
    7. امینی نژاد، علی(1394). حکمت عرفانی. چاپ سوم. قم. مؤسسه امام خمینی«ره».
    8. جوادی آملی، عبدالله(1387). توحید در قرآن. چاپ چهارم. قم. مرکز نشر اسراء.
    9. خرمیان، جواد(1387). قواعد عقلی در قلمرو روایات. چاپ اول. قم. انتشارات سهروردی.
    10. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم(1366). تفسیر القران الکریم. قم. انتشارات بیدار.
    11. ــــــــ، (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیّة. قم. مکتبة المصطفوی.
    12. ــــــــ، (1382). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. چاپ اول. تهران. بنیاد حکمت صدرایی.
    13. ــــــــ، (1385). شرح الاصول الکافی. چاپ اول. تهران. بنیاد حکمت صدرایی.
    14. ضیایی، سجاد(1402). تفسیر روایات معرفة ‌الله بالله در نگاه کلینی، صدوق و مجلسی. دوفصلنامه نسیم خرد. سال نهم. شمارۀ دوم. ص51.
    15. طباطبایی، محمد حسین(1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم. قم. دفتر انتشارات اسلامی.
    16. فیض کاشانی، محمد محسن(1406ق). الوافی. چاپ اول اصفهان. کتابخانه امیرالمؤمنینƒ.
    17. کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران. دار الکتب الاسلامیة.
    18. کمره­ای، محمد باقر(1385). ترجمه و شرح اصول کافی. چاپ هفتم. تهران. انتشارات اسوه.
    19. مجلسی، محمد باقر (1404ق). مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرّسول. تهران. دار الکتب الاسلامیة.
    20. ــــــــ، (1403ق). بحار الأنوار. چاپ دوم. بیروت. دار احیاء التراث العربی.
    21. مصباح یزدی، محمد تقی(1394). معارف قرآن. چاپ دوم. قم. مؤسسه امام خمینی«ره».
    22. مطهری، مرتضی(1386). اصول فلسفه و روش رئالیسم. چاپ یازدهم. تهران. انتشارات صدرا.
    23. مفید، محمد بن محمد(1413ق). الامالی. چاپ اول. قم. کنگره شیخ مفید.
    24. خمینی، سید روح الله(1382). چهل حدیث. چاپ بیست و نه. تهران. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی«ره».
    25. میرداماد، محمد باقر(1374). القبسات. تهران. دانشگاه تهران.
    26. ــــــــ، (1380). جذوات و مواقیت. تهران. مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
    27. ــــــــ، (1381). التقدیسات (مصنفات میرداماد). تهران. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    28. ــــــــ، (1403ق). التعلیقة علی اصول الکافی. قم. انتشارات خیام.